الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٥ - معناى پنجم«الا»

[معناى پنجم «الا»]

شاهد در « الا » است كه بمعناى « تحضيض » مى‌باشد.

و بيت ذيل بعقيده خليل از همين قبيل است.

اعرابى (عمرو بن قعاس المرادى) مى‌گويد:

يعنى: آيا نشان نمى‌دهيد من را بمردى كه خداوند متعال او را بخوبى جزا دهد كه دلالت نمايد من را بر زنى نرم‌اندام كه شب را بروز آورد در حاليكه محاسن من را شانه زده و خانه‌ام را جاروب كند.

شاهد در « الا » است كه بعقيده خليل بمعناى عرض مى‌باشد.

تقدير اين بيت از نظر خليل « الا ترونى رجلا هذه صفته» مى‌باشد، پس فعل يعنى « ترونى » حذف شده و معنا بر آن دلالت دارد.

برخى از ادباء پنداشته‌اند كه فعل مزبور از باب شريطة التفسير محذوف است و تقدير « الا جزى اللّه رجلا جزاه خيرا» مى‌باشد.

وى گفته است كه « الا » براى تنبيه ميباشد يعنى بمعناى « عرض » است.

يونس نحوى ميگويد:

فعل از باب شريطة التفسير محذوف بوده و تقدير همان است كه قائل مزبور گفته ولى « الا » براى تمنّى است نه تنبيه.

سؤال‌

اگر در مقام انتقاد به يونس گفته شود:

اسم « لا » زمانيكه مفرد باشد مبنى بر فتح مى‌آيد و مقتضاى آن اينستكه « رجلا » مفتوح بوده نه منصوب.