الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٦ - گمان ابن مالك و رد آن

لا: نافيه، غير عامل، مبنى.

على: حرف جرّ.

انفس: اسم، جمع « نفس » ، مجرور به « على » ، متعلق به « ليس » ، مضاف.

كم: ضمير متصل مجرور، مضاف‌اليه.

ان: ناصبه (مصدريه).

تأكلوا: فعل مضارع، جمع، مخاطب، ثلاثى مجرد، از باب نصر، ينصر، متعدى، معلوم، منصوب به « ان » در تأويل مصدر، بدل از « انفسكم » و تقدير عبارت چنين است:

و ليس على اكلكم من بيوتكم او بيوت آبائكم حرج.

من: حرف جرّ.

بيوتكم: مضاف و مضاف‌اليه و مضاف مجرور به « من » بوده و متعلق است به « تأكلوا » .

او: حرف عاطف بمعناى « واو » .

بيوت: اسم، جمع بيت، مضاف، معطوف به « بيوتكم » .

آبائكم: مضاف و مضاف‌اليه و مضاف مضاف‌اليه است براى « بيوت » .

قوله: و هو الاجماع: ضمير « هو » به دليل خارج راجع است.

قوله: تلك عشرة كاملة: آيه (١٩٦) از سوره بقره.

تجزيه و تركيب‌

تلك: اسم اشاره، مبتداء.

عشرة: خبر، موصوف.

كاملة: صفت براى « كامله » .