الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٩٧ - ذكر دو معناى ديگر براى«اذ»

مختار ابن شجرى‌

مختار ابن شجرى آنستكه بعد از « بينا » و « بينما » ، اذ زائده واقع ميشود.

وى گفته است:

وقتى بگوئى: بينما انا جالس اذ جاء زيد، « اذ » را غير زائده فرض كرده و خبر يعنى « جالس » را در آن عمل داده‌اى و « اذ » را به جمله « جاء زيد» اضافه نموده‌اى و بايد توجه داشت كه همين فعل يعنى « جاء » ناصب « بين » مى‌باشد و بدين ترتيب مضاف‌اليه (جاء) در ما قبل مضاف يعنى « بين » عمل نموده است.

پايان كلام ابن شجرى‌

مصنّف گويد:

قبلا كلام نحاة و عبارات ايشان در مقام توجيه اينمعنا گذشت.

سپس مصنّف مى‌گويد:

بنابراينكه « اذ » در آيه شريفه: و لن ينفعكم اليوم اذ ظلمتم‌ ، بمعناى تحقيق باشد جمله « اذ ظلمتم» بين فعل و فاعل معترضه واقع شده است.

شرح‌

قوله: نصّ على ذلك سيبويه: كلمه « نصّ » يعنى صرّح و مشاراليه « ذلك » ، « كون اذ للمفاجاة» مى‌باشد.

قوله: استقدر اللّه خيرا و ارضيّن به الخ:

تجزيه و تركيب‌

استقدر: فعل امر، مفرد، مذكر، حاضر، ثلاثى مزيد، باب استفعال، متعدى، معلوم، فعل و فاعل و ضمير فاعلى در آن مستتر است باستتار وجوبى.

اللّه: مفعول براى « استقدر » .