الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٧ - مسئله ادبى

مسئله ادبى ديگر

از امور عجيب و غريب آنكه « الف و لام» گاهى براى استفهام مى‌آيد و مثال آن عبارتى است كه از قطرب حكايت شده، وى گفته است:

ال فعلت يعنى: هل فعلت (آيا بجا آوردى؟)

پس « ال » در اصل « هل » بوده، هاء را به همزه مبدل ساختيم و اين از قبيل ابدال حرف خفيف يعنى « هاء » به حرف ثقيل يعنى (همزه) مى‌باشد چنانچه در « ال » نيز بعقيده سيبويه امر چنين مى‌باشد به آنكه وى معتقد است اصل آن « اهل » بوده سپس هاء را به همراه مبدل ساخته‌اند.

بهر صورت اگر چه تبديل هاء بهمزه از قبيل تبديل حرف خفيف به ثقيل محسوب ميشود ولى در عين حال سهل و بدون اشكال است زيرا اين تبديل و قلب وسيله است براى تبديل هاء به الف كه اخف حروف بحساب مى‌آيد و در واقع بايد بپذيريم كه هاء به همزه مبدّل نشده بلكه هاء را بالف قلب كرديم.

شرح‌

قوله: خرّجوا على ذلك: كلمه « خرّجوا » يعنى حمل كرده‌اند و مشاراليه « ذلك » نيابت ال از ضمير مضاف‌اليه مى‌باشد.

قوله: فانّ الجنّة هى المأوى: آيه (٤٠) از سوره النازعات.

تجزيه و تركيب‌

انّ: از حروف مشبهة بالفعل، عامل نصب و رفع، مبنى.

الجنّة: اسم براى « انّ » .

هى: مبتداء.

المأوى: خبر براى « هى » و جمله « هى المأوى» خبر است براى « انّ » .