الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٨ - اما بكسر همزه و تشديد ميم

المعمول في نحو « قام إمّا زيد و إمّا عمرو» و بين أحد معمولي العامل و معموله الآخر في نحو « رأيت إمّا زيدا و إمّا عمرا» و بين المبدل منه و بدله نحو قوله تعالى‌ (حتى إذا رأوا ما يوعدونّ إمّا العذاب و إمّا السّاعة) فإن ما بعد الأولى بدل مما قبلها.

ترجمه:

امّا بكسر همزه و تشديد ميم‌

گاهى همزه آنرا فتحه داده چنانچه ميم اوّل را زمانى به ياء تبديل مى‌نمايند يعنى مى‌گويند ايما.

اينكلمه از نظر سيبويه مركّب است از « ان » و « ما » .

و گاهى « ما » را حذف مى‌كنند همچون قول نمير بن تولب:

يعنى: آب دادند ابرهائى كه اين صفت داشتند كه صاحب رعد بودند آن بز كوهى را از باران فصل تابستان يا از باران فصل خزان لذا آن بز كوهى هرگز برطرف نميسازد سيرآب شدن را.

شاهد در كلمه « ان » است كه در اصل « امّا » بوده و « ماء » از آن حذف شده است.

و تقدير بيت امّا من صيف و امّا من خريف مى‌باشد.

مبرّد و اصمعى مى‌گويند:

« ان » در اين بيت شرطيّه بوده و « فاء » فاء جوابيّه مى‌باشد و معناى بيت اينستكه:

و ان سقته من خريف فلن يعدم الرىّ (و اگر سيراب كنند آن ابرها بز كوهى را از باران فصل خزان پس آن بز برطرف نميسازد سيرآب شدن را).