الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٠ - استدلال بر وجود معناى شرط در«اما»

عبد الرحمن بن حسان حذف فاء از باب ضرورت مى‌باشد، وى گفته است:

يعنى: هركس كارهاى نيك انجام دهد خداوند جزايش را چندين مقابل مى‌دهد و جزاى بدى در مقابل بدى مساوى است.

شاهد در حذف « فاء » است از « اللّه يشكرها» و اين حذف از باب ضرورت شعرى مى‌باشد.

سؤال‌

اگر در مقام انتقاء گفته شود:

فاء جزاء در آيه قرآنى حذف شده و اين خود شاهد زنده‌اى است كه حذف فاء جزاء اختصاص بحالت ضرورت شعرى نداشته بلكه در صورت اختيار نيز حذف ميشود و وقتى اينمعنا ثابت شد بايد بپذيريم كه صحيح است از فاء جزاء نيز مستغنى باشيم و امّا آيه‌اى كه در آن فاء جزاء حذف شده عبارتست از فرموده حقتعالى:

فامّا الذين اسودّت وجوههم اكفرتم بعد ايمانكم ...

كسانيكه صورتهايشان سياه و تيره شد پس آيا بعد از آوردن ايمان كفر مى‌ورزيد ...

شاهد در حذف « فاء » است از « اكفرتم » كه در اصل فاكفرتم بوده است.

جواب‌

آيه شريفه شاهد براى مدّعاى شما نيست زيرا اصل آن:

فيقال لهم أكفرتم بعد ايمانكم‌ الخ ميباشد:

پس ابتداء « يقال لهم» حذف شد بخاطر اينكه بواسطه مقول يعنى « اكفرتم الخ» از آن مستغنى بوديم و سپس به تبعيت از آن « فاء » حذف شد، پس حذف فاء مستقلّا