الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٩ - اعتراض مصنف بر ابن مالك

الّا: حرف استثناء.

معذّبا: بصيغه اسم مفعول، مستثناء.

قوله: و انّما المحفوظ: يعنى و انّما المنقول.

قوله: و ما الدهر: بجاى « ارى الدهر» لذا طبق اين روايت « الّا » زائده نبوده و در كلام منفى قرار گرفته است فلذا اشكال وقوع استثناء مفرغ در كلام مثبت وارد نيست در نتيجه وجهى ندارد كه « الّا » را زائده بدانيم.

قوله: ثمّ ان صحّت روايته: يعنى روايتى كه ابن مالك بآن متمسّك شده و در آن « الّا » را زائده قرار داده است.

قوله: فتخرج على انّ: كلمه « تخرج » يعنى حمل ميشود.

مؤلف گويد:

اين كلام مصنّف اشاره است باينكه بفرض روايت ابن مالك درست باشد باز نميتوان بيت مذكور را شاهد براى زائده آمدن « الّا » قرار داد زيرا مى‌توان « ارى » را جواب براى قسم مقدّر دانسته و از ابتداء « ارى » كلمه « لا » را محذوف قرار داد و بدين ترتيب باز « الّا » در كلام منفى آمده و زائده نمى‌باشد.

قوله: كحذفها: يعنى كحذف « لا » .

قوله: فى تاللّه تفتاء: آيه (٨٥) از سوره يوسف.

و دلّ على ذلك: مشاراليه « ذلك » حذف « لا » مى‌باشد.

قوله: الاستثناء المفرّغ: زيرا اينقسم از استثناء فقط بعد از نفى قرار مى‌گيرد.

قوله: غلط منه: ضمير در « منه » به ذو الرّمه راجع است.

قوله: الّا بالتنوين: يعنى كلمه « الّا » طبق اين روايت اسم بوده نه حرف استثناء.

قوله: تنفكّ تامّه: بنابراين نفى داخل بر آن مستمر بوده و به ايجاب مبدل نمى‌شود.

قوله: ما تنفصل عن التعب: يعنى از رنج و محنت جدا نميشود.