الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٥ - معانى«اما»

تنبيه‌

ليس من أقسام إمّا التي في قوله تعالى‌ (فإمّا ترينّ من البشر أحدا) بل هذه إن الشرطية و ما الزائدة.

ترجمه:

معان « امّا »

« امّا » داراى پنج معنا است بشرح زير:

١- شكّ مانند:

جائنى امّا زيد و امّا عمرو (آمد نزد من يا زيد و يا عمرو).

و اين در فرضى است كه گوينده نداند جائى كداميك از ايندو مى‌باشد.

٢- ايهام نظير:

و آخرون مرجون لامر اللّه امّا يعذّبهم و امّا يتوب عليهم‌ ( و برخى ديگر از گناهكاران آنهائى هستند كه كارشان بر مشيت خدا موقوف است يا بعدل آنانرا عذاب كرده و يا بلطف و كرم خود از گناهشان در گذرد).

و اين در فرضى است كه گوينده خود مى‌داند ولى بطور غير صريح براى مخاطب بيان مى‌كند كه وى مقصود را بطور معيّن پى نمى‌برد.

٣- تخيير مثل:

امّا ان تعذب و امّا ان تتّخذ فيهم حسنا ( ما بذوالقرنين دستور داديم كه درباره اين قوم يا قهر و عذاب كن و يا لطف و رحمت بجاى آور).

و مثال ديگر:

امّا ان تلقى و امّا ان نكون اوّل من القى‌ ( ساحران بموسى گفتند: اى موسيتو نخست بكار خواهى پرداخت يا ما ابتداء بساط خويش بيفكنيم).

و اين معنا در فرضى است كه جمع بين دو طرف ممكن نباشد بلكه يكى از آندو قابل تحقق است.