الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٩ - معانى«اما»

البته حذف « امّا » اوّلى قياسى نبوده بلكه سماعى است ولى فرّاء آنرا قياسى دانسته لذا مثال: زيد يقوم و امّا يقعد را اجازه داده و گفته تقدير آن:

زيد امّا يقوم و امّا يقعد است چنانچه گفته زيد يقوم او يقعد نيز جايز است بدون وجود « امّا » اوّلى.

تنبيه‌

« امّا » در آيه شريفه:

فامّا تريّن من البشر احدا ( پس اگر هر فردى از بشر را كه ديدى ...). از قبيل « امّا » مورد بحث نبوده بلكه مركّب است از « ان » شرطيه و « ماء » زائده.

شرح‌

قوله: و آخرون مرجون لامر اللّه امّا يعذبهم الخ: آيه (١٠٦) از سوره توبه.

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

آخرون: مبتداء.

مرجون: بصيغه اسم مفعول، خبر.

لام: حرف جرّ.

امر: مجرور به « لام » ، متعلق به « مرجون » ، مضاف.

اللّه: مضاف‌اليه.

امّا: حرف غير عامل براى ابهام و ترديد.

يعذّبهم: فعل و فاعل و مفعول، بدل از « امر اللّه».

واو: عاطفه.

امّا: عاطفه بمعناى ترديد و ابهام.