مثالهاى زيباى قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١ - شرح و تفسير آيه مثل

شرح و تفسير آيه مثل‌

«وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا رَجُلَيْنِ‌؛ [پيامبر ما!] براى آنان مثال آن دو مرد را بزن!»

در اين كه آيا آن دو نفر، دو برادر بوده‌اند و يا دو دوست، بين مفسّران اختلاف است:

برخى معتقدند كه آن دو، برادر بودند كه هشت هزار درهم از پدر به آنها ارث رسيده بود. يكى از آنان مقدار كمى از آن چهار هزار درهم (سهم الارث) خويش را براى مخارج خود نگه داشت و با آن وسايل ساده‌اى براى زندگى تهيّه كرد و بقيّه را انفاق نمود؛ ولى ديگرى تمام سهم الارث را به مصرف خود رسانيد و درهمى از آن را در راه خدا انفاق نكرد و صاحب سرمايه و باغ و زندگى مرفّهى گشت كه آيات مذكور اشاره به داستان اين دو برادر دارد.

برخى ديگر بر اين اعتقادند كه آن دو، دوست بودند و نسبتى با يكديگر نداشتند. [١]

از مفادّ آيات قرآن استفاده مى‌شود كه نظريّه دوم صحيح است؛ بنابراين، مراد از «رجلين» در آيه شريفه، دو دوست است، نه دو برادر.

مطلب ديگرى كه از مفادّ آيات مى‌توان استفاده كرد، اين است كه- على‌رغم تصوّر بعضى- آيات صِرفاً به عنوان مَثَل بيان نشده، بلكه داستان حقيقى و واقعى است كه در تاريخ گذشته رخ داده و خداوند آن را در قالب مثل بيان داشته است.

جَعَلْنا لِاحَدِهِما جَنَّتَيْنِ مِنْ اعْنابٍ وَ حَفَفْناهُما بِنَخْلٍ وَ جَعَلْنا بَيْنَهُما زَرْعاً؛

ما براى يكى از آن دو دوست، دو باغ مملوّ از انگور كه گرداگردش را درختان خرما احاطه كرده بود و در ميان اين دو باغ، زراعت مفصّلى وجود داشت، قرار داديم.

كِلْتَا الْجَنَّتَيْنِ آتَتْ اكُلَها وَ لَمْ تَظْلِمْ مِنْهُ شَيْئاً وَ فَجِّرنا خِلالَهُما نَهَراً وَ كانَ لَهُ ثَمَرٌ

هر دو باغ ميوه‌هاى فراوانى داشت؛ به گونه‌اى كه از چيزى فروگذار نكرده بود

[١] مرحوم طبرسى قدس سره در مجمع البيان، جلد ٦، صفحه ٤٦٨، به هر دو نظريّه اشاره كرده است.