مثالهاى زيباى قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٠ - شرح و تفسير

پذيرفته نيست؟ آيه شريفه در پاسخ به اين پرسش مثلى زده است كه شرح آن خواهد آمد.

شرح و تفسير

«وَالَّذيِنَ كَفَروُ اعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقيعَةٍ»- براى روشن شدن معناى آيه شريفه لازم است دوكلمه‌ «سراب» و «قيعة» روشن شود.

«سَرابْ» از ماده‌ «سَرْب» به معناى حركت در سراشيبى است؛ عرب، لغات بسيار دقيقى دارد؛ مثلًا، براى حركت در سراشيبى، لغت خاصّى و براى حركت در سربالايى، لغت ديگر و براى حركت در زمين هموار، لغت سومى وضع كرده است؛ يعنى، براى حالت مختلف يك عمل، لغات و يژه‌اى وضع مى‌كند. به اين جهت براى حركت در سراشيبى كلمه «سَرابْ» وضع شده است و به كسى كه گرفتار سراب مى‌شود «سَرَبْ» مى‌گويند. گاهى به حركت آب جارى هم «سَرْب» مى‌گويند؛ چون آب هميشه در سراشيبى حركت مى‌كند؛ امّا از نظر علمى سراب شبيه آب است؛ ولى آب نيست.

سراب از نظر علمى، نتيجه شكست نور [١] است.

گرماى زياد سطح زمين سبب رقيق شدن لايه‌هاى هواى نزديك به زمين مى‌گردد؛ نورى كه از آسمان از لايه‌هاى غليظتر به رقيق‌تر مى‌رسد شكسته مى‌شود تا به حدّى كه بازتاب كلّى مى‌يابد و رنگ آبى آسمان را منعكس مى‌كند و در اين صورت لايه‌هاى نزديك به سطح زمين كه نور را باز مى‌تابانند مانند سطح آب به نظر مى‌رسند كه به آن سراب مى‌گويند.

بعضى از دانشمندان داستان سعى صفا و مروه حضرت هاجر را نيز از همين باب دانسته‌اند. خلاصه داستان چنين است:

[١] به عنوان مثال، اگر قاشقى به صورت مايل در ليوان آبى قرار گيرد، كج يا شكسته به نظر مى‌رسد كه بر اثر شكست نور است.