مثالهاى زيباى قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٤ - مثال سى و هفتم ذات بىمانند خدا

دورنماى بحث‌

اين مثال از مهمترين مثال‌هاى قرآن مجيد است كه مفسّران، فلاسفه و عرفا هر كدام تفسيرى خاص بر آن نموده‌اند. اين آيه، مثال زيبا و رسايى براى ذات بى مانند خداوند متعال زده و خداوند را به نور تشبيه كرده است كه شرح آن خواهد آمد.

اين آيه مشتمل بر دو مثال است‌

مثال اوّل جمله‌

«اللَّهُ نُورُ السّمواتِ وَالارضِ»

است و بقيّه آيه مثال دوم را تشكيل مى‌دهد؛ به اين دليل كه ما يقين داريم خداوند، مانند نور و روشنايى محسوس و ملموس نيست، بنابراين بايد گفت: «كافِ» تشبيه در آيه شريفه در تقدير است:

اللَّهُ كَنُورِ السَّمواتِ وَالْارْضِ؛

خداوند، مانند نور آسمان‌ها و زمين است.

بنابراين، در جمله اوّل آيه شريفه، هرچند كلمه‌ «مثلِ» يا «كافِ» تشبيه وجود ندارد، ولى چون جسميّت خداوند محال ذاتى است، پس بناچار كاف تشبيه را در تقدير مى‌گيريم و مى‌گوئيم: خداوند، مانند نور آسمان‌ها و زمين است؛ و جمله اوّل خود يك مثال است كه در آن، خداوند به نور تشبيه شده است وادامه آيه، مثال ديگرى براى ذات مقدّس خداست.

آيا مثال زدن براى ذات خداوند جايز است؟

آيا ما حق داريم براى خالق و آفريدگار خود مثال بزنيم و آن موجود معنوى واجب الوجود را با موجودات مادّى ممكن الوجود مقايسه كنيم؟

پاسخ اين سؤال، هم مثبت است و هم منفى؛ با توجّه به آنچه در آيه شريفه فوق آمده است، بيان مثال براى خداوند ذات اشكالى ندارد؛ چون خداوند خود، براى خويش مثال زده است؛ ولى طبق آيه شريفه ٧٤ سوره نحل، بيان مثال براى خداوند ممنوع است؛ خداوند در اين آيه مى‌فرمايد:

«فَلا تَضْرِبُوا لِلَّهِ الامْثالَ انَّ اللَّهَ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ‌