مثالهاى زيباى قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧٨ - برده دارى از ديدگاه اسلام

٢- اسلام برنامه آزادى بردگان را طرّاحى و اجرا كرد و اين كار بزرگ را در چند مرحله انجام داد:

الف- ترغيب و تشويق مردم به آزادى بردگان از طريق پيشوايان دين در قول و عمل؛ به عنوان مثال، در روايتى از حضرت رسول صلى الله عليه و آله آمده است:

«شَرُّ النَّاسِ مَنْ باعَ النَّاس‌

؛ بدترين مردم كسانى هستند كه بردگان را خريد و فروش مى‌كنند. [١]»

طبق اين حديث بدترين معاملات معامله انسان است؛ روايات ديگرى نيز در اين زمينه آمده است كه به همين روايت اكتقا مى‌كنيم.

بزرگان دين نيز در عمل مشوّق مردم در آزادى بردگان بودند، يكى از افتخارات حضرت على عليه السلام اين است كه هزار برده با پولى كه از زحمت بازوى خويش به دست آورد، آزاد نمود [٢]. امام حسن مجتبى عليه السلام به بهانه شاخه گلى كه يكى از كنيزانش به او هديه مى‌كند، كنيز خود را آزاد مى‌كند [٣].

ب- جلوگيرى از برخى منابع بردگى:

اسلام از برخى سرچشمه‌هاى برده‌دارى نيز جلوگيرى كرد؛ از جمله اين كه برده گرفتن بدهكاران يا سارقان را در مقابل بدهكارى يا سرقت ممنوع كرد و همچنين از فروختن افراد آزاده بوسيله غاصبان و فروختن فرزندان از سوى پدران و مادران‌فقير شديداً نهى فرمود.

ج- اقدامات عملى براى آزادى بردگان: اسلام اقدامات عملى فراوانى براى آزادى بردگان انجام داد، از جمله اين كه، بخشى از زكات را براى اين امر اختصاص داد؛ كفارّه برخى از گناهان را آزاداى بردگان معيّن نمود؛ خريد و فروش كنيزى را كه از مولايش بچّه دار شود، ممنوع اعلام كرد تا پس از مرگ مولى آن كنيز به واسطه ارث به فرزندش برسد و آزاد گردد؛ به بردگان اجازه داده شد كه با كار و زحمت، با توافق با

[١] مستدرك الوسائل، جلد ١٣، ابواب ما يكتسب به، باب ١٩، حديث ١.

[٢] وسائل الشّيعه، جلد ١٦، ابواب العتق، باب ١، حديث ٦.

[٣] مستندالامام المجتبى عليه السلام، صفحه ٧٠٢.