مثالهاى زيباى قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٧ - شرح و تفسير

متعال تمام مؤمنين را از سه كار بر حذر داشته است:

١-

«اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ انَّ بَعْضَ الظَّنِّ اثْمٌ»

- اى مؤمنان! از بسيارى از گمان‌ها پرهيز كنيد و گمان و انديشه بد نسبت به ديگران نداشته باشيد؛ زيرا برخى از گمان‌ها گناه و معصيت است؛ زيرا ممكن است گمان تو اشتباه باشد، اگر اشتباه باشد، گناه بزرگى كرده‌اى.

خداوند مى‌خواهد همه مؤمنان در محيطى امن و امان زندگى كنند. جانشان، مالشان، آبروى شان محفوظ باشد؛ نه تنها در جامعه و محيط خارجى اين امنيّت وجود داشته باشد، بلكه در محيط افكار و انديشه‌ها نيز بايد اين امنيّت حاكم باشد. و كه اين چه دين والايى است!

مرحوم فيض كاشانى حديث پر محتواى زير را از حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله نقل مى‌كند:

«انَّ اللَّهَ حَرَّمَ مِنَ الْمُسْلِمِ دَمَهُ وَ مالَهُ وَ عِرْضَهُ وَ انْ يَظُنَّ بِه‌ السُّوء [١]؛

خداوند تعدّى و تجاوز بر چهار چيز از مؤمنان را حرام كرده است: خون و مال و آبرو و اين كه گمان بد درباره او برند.»

اگر واقعاً همين يك دستور العمل اخلاقى عملى شود، بسيارى از كينه‌ها، عداوت‌ها و حسادت‌ها از بين مى‌رود؛ زيرا سرچشمه بسيارى از گناهان سوء ظن است.

سؤال: گمان بد بردن اختيارى نيست تا از آن اجتناب كنيم؛ مثلًا وقتى صحنه‌اى را مى‌بينيم ناخودآگاه گمانى در ذهن ما ايجاد مى‌شود، بنابراين چگونه مى‌توانيم كارى را كه اختيارى نيست ترك كنيم؟

پاسخ: اوّلًا بايد سعى نمود كه اعمال و رفتار ديگران را حمل بر صحّت نموده و آن را توجيه نماييم؛ يعنى مثلًا اگر در ماه رمضان كسى را ديدى كه چيزى مى‌خورد، بگو شايد مريض است يا عذر ديگرى دارد! اگر جوانى را به همراه خانمى در كوچه و

[١] المحجّة البيضاء، جلد ٥، صفحه ٣٦٨.