٢ . صاحب وسائل قدس سره در باب «استحباب زيارة النبيّ صلى الله عليه و آله و لو من بعيد و التسليم عليه و الصلاة عليه» كه باب چهارم از ابواب كتاب مزار است ، حديث مذكور را به نهج زيرين نقل مى كند : الحسن بن محمد الطوسي في الأمالي ، عن أبيه ، عن المفيد ، عن البزوفري ، عن أبيه ، عن عبد اللّه بن زرارة ، عن الحسن بن أبي عاصم ، عن عيسى بن عبد اللّه ، عن أبيه ، عن جده ، عن علي امير المؤمنين عليه السلام قال : قال رسول اللّه صلى الله عليه و آله : مَن سلَّم عليَّ في شيء من الأرض اُبلغته ، و من سلَّم عليَّ عند القبر سمعته [١] .

[ ملاحظاتى در كيفيت نقل سند روايات بزوفرى ]

از ملاحظه كتاب منقول عنه و كتب منقول اليها امورى به نظر مى رسد :

[ تكنيه و ترحّم كاشف از جلالت راوى است ]

١ . اين كه در كتاب امالى در هر دو روايت ، محمد بزوفرى را مصدَّر به كنيه و مذيَّل به ترحّم كه هر دو كشف از جلالت و نبالت وى مى كند كرده است مخصوصا با ملاحظه اين كه در ما قبل اسم اين راوى اسم مفيد و در ما بعد آن اسم حسين بزوفرى كه از اجلاّى ثقات روات است برده شده ، و با وجود اين اجتماع ، انفراد به ترحم به محمد بزوفرى اختصاص يافته است ، و اين معنى از نهايت عظمت صاحب عنوان كه محمد بزوفرى باشد كشف مى كند ، و شايد سِرّ آن اين باشد كه اصل ترحم از مفيد قدس سره بوده و وجه اختصاص مفيد هم اين بوده است كه صاحب عنوان از مشايخ بلاواسطه آن مرحوم است و در موارد بسيار ، مفيد مرحوم از اين استاد خود نقل روايت مى كند ، و غالبا قدما ـ رضوان اللّه عليهم ـ مشايخ بلاواسطه خود را مخصوص به ترضى و ترحم مى كنند اگر چه نظير او يا برتر از او در همان سلسله سند موجود باشد ؛ و علت آن هم تشكرى نسبت به او و تقديرى از حقوق مقام استادى است چنان كه اين معنى از ملاحظه همين كتاب امالى و تتبع ساير كتب علماى ما به دست مى آيد . بارى ترحم خواه از مفيد و خواه از صاحب كتاب باشد در هر دو صورت دلالت بر عظمت مى كند چنان كه اين معنى ـ إن شاء اللّه ـ در آينده روشن خواهد شد ، ليكن در كتب

[١] وسائل الشيعة ، ج ١٤ ، ص ٣٣٨ ، ح ١٩٣٤٨ .