مبوّأ : از «باءَ» كه به معنى رجع ( بازگشت ) است ، و «بوّأ له» يعنى : مهيّا كرد براى او منزلى را ؛ زيرا كه شخص هر روز به آن منزل بازمى گردد . بكّه : گفته شده كه آن ، موضعِ بيت و مكّه ، ساير مواضع شهر است ، و گفته اند كه بكّه و مكّه دو اسم اند شهر را و ياء و ميم متعاقب اند ، و مكّه به بكّه ناميده شده به جهت بكّ آن يعنى دقّ و كوبيدنش گردن هاى گردنكشان را ، يا به جهت زحمت دادن مردم بعضى مر بعضى ديگر را در طواف .

اعراب :

قول او : « إِلى أَنِ انْتَهَيْتَ » جار متعلّق است به قولش «شرعت» ، يا «اقامه» يعنى تشريع اديان ، يا اقامت آن مستمرّ است تا زمان پيغمبر ما خاتم الانبياء صلى الله عليه و آله . قول او : « عَلَى أَ نْبِيائِكَ » در بعضى از نسخه ها «قدّمته» پيش [از ]جارّ است و در بعضى نيست ، اگر باشد متعلّق به آن است ، و اگر نباشد متعلّق به يكى از افعال سابقه است از اصطفيته يا انتجبته يا اعتمدته ، بنا به آنچه قاعده تنازع است . قول او : « مُبَوَّأ » اسم مكان و منصوب بر ظرفيت است ، يعنى پس از آن كه ساكنش كردى در منزل صادقين نسبت بر اهلش ، چون پيغمبر ما صلى الله عليه و آله تا قبل از نبوّتش ميان اهل مكّه به «محمّد صادق امين» معروف بود . قولش : « فَكانُوا هُمُ السَّبِيلَ إِلَيْكَ » يا بضمّ « سبيل » بنا به اين كه خبر باشد و هُمْ مبتدا و جمله خبر كانوا ، يا با نصب بنا به اين كه خبر «كانوا» شود و «هُمْ» ضمير فصل يا تأكيد اسم «كانوا» را .

معنى :

چون پيغمبر ما صلى الله عليه و آله اشرف انبيا و سيّد ايشان بود و به همين جهت به حسب ترتيب ، عقيب ايشان گرديد تا كه شرعش منسوخ نگردد ، و به اين ملاحظه كه سلف مانند مقدّمة الجيش است ، خلق را به قبول فيوضات الهيّه آماده مى كنند و گويا كه ايشان به آمدن وى مژده دهند ؛ چنان كه شاعر گفت : { من آن ستاره صبحم كه در محلّ طلوع هميشه پيشروى آفتاب مى آيم } و اين همان است كه در دعا فرمود : « إِلى أَنِ انْتَهَيْتَ بِالْأَمْرِ » يعنى بعثت انبيا و نصب