مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٣١٧ - اوّلین کسانی که اجتهاد در مقابل نصّ نمودند

سلّم و حکومت اسلامی به مدارک زیر مراجعه شود: تاریخ یعقوبی، جلد ٢، صفحه ٢٦ الی صفحه ٦١؛ سیرۀ ابن هشام، جلد ٢، صفحه ٢٢٣ الی ٢٧١؛ تاریخ ابی‌الفداء، جلد ١، صفحه ١٢٦؛ غایة المرام، صفحه ٦٦٤ از مسند احمد و غیر آن.

در شیعه در اسلام علاّمه طباطبائی، در پاورقی‌های صفحه ١١٣ و ١١٤ و ١١٥ و ١١٦ و ١١٧، راجع به خلافت أمیرالمؤمنین علیهالسّلام که به آیاتی از قرآن استدلال شده است بیان فرموده و مدارک آن را نیز ذکر می‌کند مانند: حدیث غدیر که مستند به آیۀ (إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ)[١] مربوط است و آیه (الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ)[٢] و (الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا)[٣] و همچنین احادیثی با مدرک آن ذکر می‌کند مانند حدیث غدیر و حدیث عشیره و حدیث منزلت و غیر آن.[٤]

اوّلین کسانی که اجتهاد در مقابل نصّ نمودند

اوّلین کسانی که اجتهاد در مقابل نصّ نمودند، عمر بن خطّاب و معاذ بن جَبَل و عبدالله بن مسعود و ابوحنیفه بودند

[یوم الإسلام، احمد امین، صفحه ١٨٧]:

و کان مِن أکبر قادةِ المسلمین عُمَرُ بن الخَطّاب، و کان یجتهد حتّی فیما یقابل النّصَّ. و سار معاذُ بن جَبَل ثمّ عبدُالله بن مسعود ثمّ أبوحنیفة النّعمان علی هذه الطّریقة، و طریقةِ إعمال العقل فیما یَروِی و الإجتهادِ فیما یجد من الأحداث. و إنّما المسلمون آخرُ أمرِهم هم الّذین أغلَقوا بابَ الإجتهاد، و حرّموه علیهم، و کلّفوا المسلمین شَطَطًا فی أنّهم یسیرون فی الظّروف الحادثة سیرَهم فی الظّروف القدیمة، و

[١]ـ سوره المائدة (٥) آیه ٥٥.

[٢] و ٣ـ سوره المائدة (٥) قسمتی از آیه ٣.

[٣]

[٤]ـ جنگ ٩، ص ٤.