مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٨٩ - گفتار صدر در تشیّع حاکم صاحب

او می‌فرماید: «فی أوّل من دوّن علم رجال الحدیث و أحوال الرّواة: فاعلم أنّه أبوعبدالله محمّد بن خالد البرقیّ القمیّ، کان من أصحاب الإمام موسی بن جعفر الکاظم، کما فی کتاب الرّجال للشّیخ أبی‌جعفر الطّوسی. و ذکَر تصنیفه فی الرِّجال الرُّواة، أبوالفرج ابن‌النّدیم فی الفهرست، فی أوّل الفنّ الخامس فی أخبار فقهاء الشّیعة من المقالة السّادسة، قال: ”و له من الکتب کتاب العویص، کتاب التبصرة، کتاب الرجال فیه ذکر من روی عن أمیرالمؤمنین رضی الله عنه.“[١] ـانتهی.

ثمّ صنّف بعده أبومحمّد عبدالله بن جَبَلة بن حیّان بن أبْحر الکَنانِیّ، صنّف کتاب الرّجال. و مات سنة تسع عشرة‌ و مائتین عن عمر طویل.

و قال السیّوطی فی کتاب الأوائل: ”أوّل من تکلّم فی الرّجال شعبةُ“ و هو متأخّر عن ابن‌جَبَلة، فإنّ شعبة مات سنة ستّین و مائتین؛ بل تقدّمه منّا بعد ابن‌جبلة، أبوجعفرٍ الیقطینیّ صاحب الإمام الجواد محمّد بن علیّ [علیهماالسّلام]، فإنّه صنّف کتاب الرّجال؛ کما فی فهرست النّجاشی و فهرست ابن‌الندیم.“»

گفتار صدر در تشیّع حاکم صاحب مستدرک

امّا صاحب المراجعات در صفحه ٩٢ تحت شماره ٧٨ از علمای شیعه، او را با عنوان ”محمّد بن عبدالله الضَّبِّیُّ الطَّهانیّ النیسابوریّ، هو أبوعبدالله الحاکم إمام الحفّاظ و المحدّثین، و صاحب التّصانیف الّتی لعلّها تبلغ ألف جزءٍ.“ـإلی آخر ما أفاده فی هذا المقام، یاد کرده و از علمای شیعه شمرده است.[٢]

و امّا صاحب تأسیس الشّیعة، یک‌جا در صفحه ٢٦٠، و در جای دگر در

[١]. الفهرست، ص ٣٠٩.

[٢]. المراجعات، ص ١٦٦.