دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٨٥ - الف - عبارت ميانى

منابع و سند

اين توقيع، در بسيارى از كتاب‌هاى اماميّه آمده و از سوى برخى عالمان، مورد قبول واقع شده است،[١] اگر چه طريق آن، تنها به شيخ صدوق مى‌رسد و در سند آن، ابو محمّد حسن بن احمد مُكَتِّب وجود دارد كه مجهول و توثيق نشده است. البتّه چون نكوهشى هم در باره او در دست نيست، روايات او مى‌تواند در سايه وجود گزارش‌هاى موافق و همسو، پذيرفته شود.

دلالت حديث‌

برخى منكران رؤيت مى‌گويند: بخش ميانى‌[٢] و آخر حديث،[٣] به نفى رؤيت، اشاره و بلكه تصريح دارد. كسانى را كه پس از درگذشت سَمُرى، ادّعاى ظهور و مشاهده امام زمان عليه السلام مى‌كنند، كاذب (دروغگو) و مفترى (افترا زننده) خوانده و اين، بِدان معناست كه مشاهده‌اى صورت نمى‌گيرد.

الف- عبارت ميانى‌

برخى با استناد به توصيف غيبت كبرا به «تامّه» در توقيع شريف، چنين نوشته‌اند:

فراز «فَقَدْ وَقَعَتِ الْغَيْبَة الثَّانِيَة (التَّامَّة)» در اين معنا صراحت دارد كه غيبت امام عليه السلام تا زمان مرگ سَمُرى، ناقص بوده است و نقصان غيبت، معنا ندارد، جز با اين كه ديدار در غيبت صغرا امكان دارد؛ امّا پس از مرگ سَمُرى، غيبت كامل، تحقّق يافته است.

[١]. ر. ك: كمال الدين: ص ٥١٦ ح ٤٤، الغيبة، طوسى: ص ٣٩٥ ح ٣٦٥، الاحتجاج: ج ٢ ص ٥٥٥ ح ٣٤٩، الثاقب فى المناقب: ص ٦٠٣ ح ٥٥١، كشف الغمّة: ج ٣ ص ٣٢٠، إعلام الورى‌: ج ٢ ص ٢٦٠، الخرائج و الجرائح: ج ٣ ص ١١٢٨ ح ٤٦، الصراط المستقيم: ج ٢ ص ٢٣٦( با عبارت مشابه)، بحار الأنوار: ج ٥١ ص ٣٦٠ ح ٧.

[٢]. فَقَدْ وَقَعَتِ الْغَيْبَةُ الثَّانِيَةُ( التَّامَّةُ) فَلَا ظُهُورَ إِلَّا بَعْدَ إِذْنِ اللَّهِ عز و جل؛ زيرا غيبت دوم( تام) واقع شد و ظهورى نخواهدبود، مگر پس از اذن خداوند.

[٣]. وَ سَيَأْتِى شِيعَتِى مَنْ يَدَّعِى الْمُشَاهَدَه أَ لَافَمَنِ ادَّعَى الْمُشَاهَدَه قَبْلَ خُرُوجِ السُّفْيَانِىِّ وَ الصَّيْحَه فَهُوَ كَاذِبٌ مُفْتَرٍ؛ و به زودى، كسى به سراغ شيعيان من خواهد آمد كه ادّعاى مشاهده مى‌كند. آگاه باشيد! هر كس قبل از خروج سفيانى و صيحه آسمانى، ادّعاى مشاهده كند، دروغگو و افترا زننده است.