دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤ - ١/ ١٥ گروهى از پيروان اهل بيت

١/ ١٥: گروهى از پيروان اهل بيت:

٧٧٢. جعفر بن محمّد بن مالك فزارى بزّار،[١] از گروهى از شيعه، همچون: على بن بلال،[٢] احمد بن هلال،[٣] محمّد بن معاوية بن حكيم‌[٤] و حسن بن ايّوب بن نوح‌[٥] در حديثى‌

---

[١]. ابو عبد اللَّه جعفر بن محمّد بن مالك فزارى كوفى را شيخ طوسى توثيق نموده و گفته:« روى فى مولد القائم‌أعاجيب». برخى نيز وى را تضعيف نموده‌اند( الفهرست، طوسى: ص ٩٢ ش ١٤٧، رجال الطوسى: ص ٤١٨ ش ٦٠٣٧، خلاصة الأقوال: ص ٣٣٠ ش ٣، رجال النجاشى: ص ١٢٢).

[٢]. ظاهراً او، على بن بلال بغدادى با كنيه ابو الحسن است، همان گونه كه محقّق شوشترى و آية اللَّه خويى در جايى برداشت كرده‌اند و گفته‌اند: به اين شرط كه صحابى‌اى براى امام عسكرى عليه السلام با اين لقب نباشد. در جايى ديگر احتمال داده‌اند كه وى ابو طاهر محمّد بن على بن بلال است. شيخ طوسى، او را در شمار اصحاب امام جواد عليه السلام، امام هادى عليه السلام و امام عسكرى عليه السلام آورده و توثيقش كرده است. كشّى در شرح حال اسحاق بن اسماعيل روايت كرده كه امام عسكرى عليه السلام به وى فرموده است:« اى اسحاق! كتاب ما را براى بلالى- كه خدا از او خشنود باد- بخوان؛ چرا كه وى فردى مورد اعتماد، امين، و آشناى به تكاليفش است»( رجال الطوسى: ص ٣٧٧ ش ٥٥٧٨ و ص ٣٨٨ ش ٥٧٠٨ و ص ٤٠٠ ش ٥٨٥٩، رجال الكشّى: ج ٢ ص ٨٤٧ ش ١٠٨٨، قاموس الرجال: ج ٩ ص ٤٣٠ ش ٧٠٣٢ و ج ١٢ ص ١٢ ش ٢٦، معجم رجال الحديث: ج ١٢ ص ٣٠٧ ش ٧٩٦٦ و ج ١٧ ص ٣٣٣ ش ١١٣٠٥. نيز، ر. ك: ج ٤ ص ٧( مدعيان دروغين).

[٣]. احمد بن هلال، فرد بزرگى بوده؛ امّا بعدها منحرف شده است. ظاهراً اين نقل، قبل از انحراف وى بوده است( ر. ك: ج ٤ ص ٧( مدعيان دروغين).

[٤]. محمّد بن معاوية بن حكيم، تنها در اين روايت نام او ذكر شده است. در كمال الدين اين گونه آمده، جز اين كه در اين كتاب، معاوية بن حكيم است، و عبارت« محمّد بن» از آن حذف شده است. اين را إعلام الورى‌ و منتخب الأنوار المضيئة( ص ١٢٣) هم تأييد مى‌كنند. در المستدرك گفته است: وى از اصحاب امام عسكرى عليه السلام بوده و از كسانى است كه در باره امام حجّت قائم عليه السلام حديث نقل كرده است. شايد از همين حديث است كه وحيد( بهبهانى) استفاده كرده كه وى از رؤساى شيعه بوده است( ر. ك: ح بعدى، مستدركات علم رجال الحديث: ج ٧ ص ٣٣٢ ش ١٤٥١٧، تنقيح المقال: ج ٣ ص ١٨٩ ش ١١٣٨٧، الفوائد الرجالية: ج ١ ص ٣٩٨).

[٥]. نام حسن بن ايّوب بن نوح، تنها در اين روايت نام او ذكر شده است. در كمال الدين هم اين گونه آمده، و وى اين روايت را با اسناد خود و با اختلاف اندكى نقل كرده است، و در سند آن،« محمّد بن ايّوب بن نوح» به جاى« حسن بن ايّوب» آمده است. احتمال دارد كه عنوان« ابو محمّد بن ايّوب» بوده، و وجهش هم اين است كه كنيه كسى كه نامش حسن است، غالباً ابو محمّد است، در اين صورت،« ابو» تصحيف شده و افتاده است؛ امّا در رجال النجاشى در شرح حال ايّوب بن نوح، وى با كنيه ابو الحسين ذكر شده است، و احتمال دارد كه براى بار دوم، تصحيف شده باشد، و يا او پسر دوم ايّوب، پس از حسين باشد.

كنيه وى ابو جعفر است و وكيل مخصوص صاحب الزمان عليه السلام بوده و جايگاهى بزرگ در ميان شيعيان دارد، و محور شيعه است( ر. ك: ح بعدى، رجال النجاشى: ج ١ ص ٢٥٥ ش ٢٥٢، مستدركات علم رجال الحديث: ج ٢ ص ٣٥٤ ش ٣٢٩٣ و ج ٦ ص ٤٧٥ ش ١٢٧٦٣).