دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٨٩ - ٢ روايات نديدن و نشناختن امام عليه السلام

پاسخ، اين است: روشن است اين احاديث، چيزى جز مسئله عامّ غيبت را بيان نمى‌كنند. حكمى عام كه مى‌تواند تخصيص زده شود، بويژه آن كه مصداق تخصيص، اندك باشد. در اين جا نيز در عصر غيبت، عموم مردم نمى‌توانند امام را زيارت كنند؛ امّا رؤيت اتّفاقى و يا ديدارهايى كه امام، خود به ديدن كسى بروند، به وسيله اين عمومات، قابل رد نيست و در صورت اعتبار، مانند هر عام و خاصّ ديگرى، قابليت جمع با هم را دارند.

افزون بر اين، احاديث مشابهى داريم كه مى‌گويند امام ديده مى‌شود و مردم، او را مانند يوسف عليه السلام مى‌بينند؛ امّا نمى‌شناسند و به تعبير شهيد سيّد محمّد صدر، «شخص امام ديده مى‌شود؛ امّا شخصيت امام، شناخته نمى‌شود».[١] اين احاديث، به روشنى امكان رؤيت و وقوع آن را گواهى مى‌دهند. براى نمونه، امام صادق عليه السلام در بيان شباهت‌هاى امام مهدى عليه السلام به پيامبران مى‌فرمايد:

أَمَّا سُنَّتُهُ مِنْ يُوسُفَ فَالسِّتْرُ جَعَلَ اللَّهُ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ الْخَلْقِ حِجَاباً يَرَوْنَهُ وَ لَايَعْرِفُونَهُ.[٢]

امّا سنت او از يوسف، پنهان و پوشيده بودن است. خداوند، بين او و خلقش پرده‌اى قرار داده كه مردم، او را مى‌بينند؛ ولى نمى‌شناسند.

همچنين احاديث مشابه ديگرى در دست است كه به گونه‌اى روشن، مقصود احاديث ياد شده را تفسير مى‌كنند. تشابه مضمونى و وحدت موضوعى ميان اين چند حديث، به اندازه‌اى است كه به گونه‌اى آشكارا مى‌توانند مفسّر يكديگر باشند.

براى نمونه، حديث محمّد بن عثمان عَمرى، به حضور امام عليه السلام در موسم حج اشاره كرده و مانند حديث آورده شده در آغاز همين بحث، ديدن امام را ممكن دانسته؛ امّا شناختن امام را نفى كرده است. متن حديث، چنين است:

وَ اللَّهِ إِنَّ صَاحِبَ هَذَا الْأَمْرِ لَيَحضُرُ الْمَوْسِمَ كُلَّ سَنَه يَرَى النَّاسَ وَ يَعْرِفُهُمْ وَ يَرَوْنَهُ وَ

[١]. ر. ك: ديدار در عصر غيبت: ص ٢٠١.

[٢]. ر. ك: ج ٩ ص ١٤٠ ح ١٦٩٧.