در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٣٥٩ - دو بهشت

«ذواتا»، تثنيه ذات است. اصل ذات، ذوات بوده است كه جهت تخفيف، واو حذف شده است. تثنيه و جمع، كلمه را به اصل خود برميگردانند و چون در اينجا ذات تثنيه شده است، واو آن هم باز گشته است.

«أفنان» جمع فَنَنْ است و ممكن است به معناى انواع ميوه باشد و يا به معناى شاخه‌هاى تر و تازه.

آيات پنجاه الى پنجاه و سه‌

فِيهِمَا عَينَانِ تَجْرِيانِ* فَبِأَي آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ* فِيهِمَا مِن كُلِّ فَاكِهَة زَوْجَانِ* فَبِأَي آلَاء رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ‌

در اين بهشتها دو چشمه جارى است و در هر يك از بهشتها از هر ميوه‌اى دو نوع وجود دارد. اين آيه نيز اشاره ميكند كه در اين بهشتها يك نوع از ميوه‌هايى است كه ما نيز آنها را ديده و چشيدهايم و يك نوع ميوه‌هايى نيز هست كه ما اصلًا نديدهايم و تصور هم نميتوانيم بكنيم. اين ميوه‌هاى ناديده و ناشنيده همان بهشت برترى است كه به صاحبان مقام خوف و به سابقون ميرسد.

در بهشت مادى، ميوه‌ها و نعمت‌هايى شبيه نعمت‌هاى دنيايى وجود دارد، اما آثار مادى را ندارد. با اين حال شباهت‌هايى بين نعمت‌هاى دنيايى و اخروى وجود دارد؛ مثلًا در دنيا وقتى از يك ميوه تعدادى را مصرف كنيم دلزدگى ايجاد ميشود، در آخرت نيز همين حالت هست. در اين دنيا مازاد بدن به صورت مدفوع خارج ميشود، در آخرت نيز همين وضعيت هست ولى به شكلى ديگر؛ مثلًا انسان‌هاى بهشتى عرق‌