دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢٩٣ - نسب دوائر با يكديگر

افق بود و قوسى از دائره افق خواه در جهت شمال و خواه در جهت جنوب كه ميان دو قطب معدل النهار و منطقة البروج از جانب اقرب افتد قوس ميل كلى بود كه مساوى است با قوسى از همان دائره افق كه ميان دو عظيمه ياد شده از جانب اقرب بود . در شكل ٢٨ ا ب ح دائره افق استوائى , و د سمت راس آن , وه دح دائره معدل النهار بر قطب ب , و ا د و منطقة البروج بر قطب ر , و د يكى از دو نقطه اعتدال . و چون از سمت رأس تا افق ربع دور است پس هر يك از ح و اه قوس ميل كلى خواهد بود كه مساوى است با قوس ب ر پس دائره افق در اين صورت با دائره ماره باقطاب اربعه متحد است كه ماده جمع نسبت ياد شده است و هو المطلوب .

بيست و يكم :

نسبتى كه واقع است ميانه ماره باقطاب اربعه و نصف النهار , عموم و خصوص من وجه است زيرا كه منطبق مى شوند در وقتى كه قطبين فلك البروج بنصف النهار برسد , و اين در دوره دوبار مى شود .

بيان :

يعنى در هر دوره شبانه روز بحركت اولى دو بار قطب منطقة البروج كه گرد قطب معدل به شعاع مساوى ميل كلى دور مى زند به دائره نصف النهار مى رسد , و در اين حال دائره ماره به اقطاب اربعه با دائره نصف النهار متحد شود كه ماده جمع نسبت مذكور است . و قطب معدل همواره بر دائره نصف النهار هر افقى ثابت است , و عرض تسعين را احكام خاصى است كه گفته آيد , بلكه از آن كس كه از آغاز اين دروس تا بدين حد درست درس خوانده است , توقع آنست كه