دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٦٦ - طول بلاد و مبدأ طول

( ٤١ ٨ ‌ ٥٥ ٥٠ ٩٦ ٥٨ ) پس ظهر قم سى و چهار دقيقه و چهل و چهار ثانيه بعد از ظهر مشهد است . و بر اين قياس نسبت تمام اماكن با يكديگر معلوم گردد .

تبصره :

توهم نشود كه چون تفاوت ميان نصف النهار دو بلد مفروض بدست آمده است , و مقدار تقديم و تاخير ظهر هر يك از ديگرى معلوم شده است , تفاوت ميان اول شب هر يك يا اول صبح هر يك نسبت به ديگرى به همان مقدار تفاوت بين طولين يعنى بين ظهرين خواهد بود , و نسبت تقديم و تاخير حدوث ليل يا صبح نيز به همان وزان تقديم و تاخير نصف النهار دو بلد مفروض مى باشد , زيرا كه تفاوت بين نصف النهارين دو بلد مفروض چنانكه دانسته شد از طول بلاد محسوب مى شود , و تقديم و تاخير شب و روز و تفاوت مقدار هر يك نسبت به ديگرى مربوط به عرض بلد است به تفصيلى كه بحث آن در پيش است .

مطلب ديگر :

اين مطلب در بيان نحوه ترسيم نقشه هاى جغرافيايى بر كره مصنوعه , و يا بر سطح مستوى يعنى اطلسها و نقشه هاى جغرافيايى است . ما كه در ربع مسكون ارض قرار گرفته ايم هر گاه بخواهيم در سطح زمين به صورت و وضع طبيعى عالم جسمانى بسوى نقطه جنوبى فلك وان شئت قلت نقطه جنوب ارض به ايستيم , قهرا در سطح دائره نصف النهار و دائره مشرق و مغرب يعنى دائره اول السموت آن موضع قرار مى گيريم , و ستاره جدى كه ستاره قطب شمالى و نزديك به قطب شمال فلك است در جهت خلف ما قرار مى گيرد , و قدام ما به سوى قطب جنوب واقع مى شود , و طرف يمين ما مغرب , و جهت يسار ما مشرق خواهد بود , چنان كه در بسيارى از اعمال رصدى از آن جمله دائره هنديه كه در سطح زمين يا روى لوح و صحيفه اى رسم كنيم بدين سان خواهد بود كه خط زوال و خط مشرق و مغرب در سطح دائره افق يكديگر را بر زواياى قائمه قطع مى كنند و محل تقاطع اين دو خط بر مركز سطح دائره افق به منزله سمت الراس است كه به حسب تسطيح , قطب فوقانى دائره افق است .

مثلا دائره ا ب ح د ( شكل ١٨ ) دائره افق باشد بر مركزه كه به حسب تسطيح قطب آنست و شخص در موضع ه رو به سوى ا قرار دارد , لاجرم نقطه