دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٦٧ - طول بلاد و مبدأ طول

ا جنوب , و ح شمال , و د طرف يمين او مغرب , و ب جهت يسار او مشرق مى باشد .

و لكن اگر بخواهيم بر روى كره ارض در جايى به ايستيم كه قسمت مسكون آن را بگيريم , بايد در نقطه اى از عرض جنوبى كره قرار بگيريم كه قسمت معموره آن در روبروى ما قرار گيرد , در اين صورت قطب شمال در قدام ما , و قطب جنوب در خلف ما , و مشرق در يمين ما , و مغرب در يسار ما قرار خواهد گرفت . و اگر بخواهيم نقشه جغرافيايى آبادانى را بر كره مصنوعه يا بر سطح صحيفه اى مستوى ترسيم كنيم لا محاله قطب شمال در بالاى كره و صحيفه قرار مى گيرد , و قطب جنوب در مقابل آن در پايين كره و صحيفه واقع مى شود , و مشرق طرف يمين , و مغرب طرف يسار خواهد بود كه قسمت معموره را بر اين وجه مانند هيأت فلك ستان مى بينيم كه كان صورتى مستلقى است كه خلف آن به جهت مركز ارض و قدام آن به سوى آسمان , و يمين آن مشرق , و يسار آن مغرب است كه زمينى و آسمانى هر دو يكسان بر هيات ستان اند و يمين آنان اقوى الجانبين ايشانست . پس بدان كه تمام نقشه ها و اطلسها و كرات مصنوعى ارضى و سماوى همه بدين صورت ترسيم شده اند كه چون كره يا صحيفه نقشه جغرافيايى را در دست بگيريم قسمت معموره در بالاى كره و صحيفه روبروى ما قرار مى گيرد كه كان در نقطه اى از عرض جنوبى قرار گرفته ايم و تمام آبادانى را در فرار روى خود مى نگريم فافهم و لا تغفل . اين است بيان آنچه كه در اول درس ٥ , و در درس ٢٢ , و در آخر درس ٣٨ , و شايد در بعضى از دروس ديگر در وضع طبيعى ارض و رسم جغرافيايى كره مصنوعه و نقشه هاى ارضى وعده داده ايم . اينك به بيان نقشه جغرافيائى ( ش ١٩ ) درس بعد توجه بفرماييد .