دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٢٥ - تحصيل عرض بلد

گوييم : ٣٥ ٧٩ عرض آنست ( عرض بلد ‌ له عط ‌ بح بعلاوه له سو ) .

و باز در توضيح آن گوييم : اگر معدل النهار و منطقه را متحد با يكديگر فرض كنيم , دو قطب هر يك با دو قطب ديگرى در دو جهت شمال و جنوب معدل , متحد خواهند بود , و حال كه متقاطع يكديگرند يعنى دائره شمسيه كه منطقة البروج است , از دائره استواى سماوى كه معدل النهار است مايل است بعد هر يك از قطب شمالى دائره شمسيه با قطب شمالى دائره استواى سماوى , و همچنين بعد قطب جنوبى آن با قطب جنوبى اين , به همان اندازه قوس ميل خواهد بود يعنى اقصر قوسى از دائره ماره به اقطاب اربعه كه ميان قطبين معدل و منطقة البروج واقع است به مقدار قوس ميل كلى است و چون ميل كلى در هر سال شمسى به تقريب نصف ثانيه فلكى رو به تناقص مى رود , قطب منطقة البروج با قطب معدل النهار نيز در دو جهت شمالى و جنوبى با يكديگر به همان حد تناقص , نزديك ميشوند , كه اگر به تدريج , دو عظيمه ياد شده باهم متحد گردند اقطاب آنها نيز در دو جهت با يكديگر متحد شوند , كه آنگاه در عرض تسميه , هر دو عظيمه مذكور با دائره افق يكى گردند چنان كه قطب افق با دو قطب منطقه و معدل كه هر سه بر سمت راس خواهند بود , و اكنون كه منطقة از معدل مايل است قطب آن بر گرد قطب اين به بعد ميل كلى دور زند , و مدار آن يكى از مدارات يوميه موازى با معدل النهار خواهد بود , و لاجرم قطب منطقة البروج را در آفاق مائله ارتفاع اعظم و ارتفاع اصغر مى باشد , و در عرض بلدى كه بقدر تمام ميل كلى است در هر دوره يوميه , به سمت راس آن رسد , و در آفاقى كه عرض آن بيش از آن و كمتر از ربع است , در ارتفاع اعظم در جهت جنوب سمت الراس و در ارتفاع اصغر در جهت شمال سمت الراس واقع ميشود .

از آنچه در اين توضيح گفته ايم , معلوم شده است كه هميشه قوسى از دائره ماره باقطار اربعه كه بين راس منقلب و قطب معدل النهار از جانب اقرب افتد بقدر تمام ميل كلى بود , و چون راس منقلب به دائره نصف النهار رسد , دائره نصف النهار رسد , دائره نصف النهار با دائره ماره به اقطاب اربعه متحد گردند , و در آفاق مائله قسم ششم