دوم؛مبناى نگاه و نقد وحيد را «نفى رويكرد به تقليد» و تكيه بردن بر«تحقيق» تشكيل مى‌داد. گفته ها و بحثهاى او بيانگر ضرورت «تحقيق در اجتهاد» ازيك طرف و «اجتهاد تحقيقى» از طرف ديگر است.

«تحقيق در اجتهاد» نگاهى تاريخى ـ عقلايى به اجتهاد است كه وحيد آن را بارها در بحثهاى خودنشان داده است. (٣)متأسفانه اين نگاه بعد از وحيد جايگاه شايسته اى نيافت، هرچند تا مدتى عالمانى چند، روش او را دنبال كردند. اين موضوع خود مقاله اى جداگانه مى‌طلبد.

«اجتهاد تحقيقى» نگاه و شيوه اى كاملا هوشمندانه، عقلانى و جامع نگرانه است كه از «نگاه تحقيقى به اجتهاد» نيز مايه مى‌گيرد. اين شيوه هرگونه تقليد پيدا و پنهان را در اجتهاد و مبادى آن نفى مى‌كند.

عظمت وحيد را در عرضه كردن انديشه «اجتهاد تحقيقى» و ترسيم خطوط آن بايد جست. امروز ما بيش از هر زمان ديگر به بررسى اين موضوع نيازمنديم. ما تنها عادت به گفتن اين جمله پيدا كرده ايم كه وحيد بنيانگذار دوره جديد اصول است، امّا هيچ گاه روشها و نگاه هايى را كه او به اصولِ آن روز تزريق كرده، بررسى نكرده ايم ... و تابه حال نپرسيده ايم آيا راه او دنبال شده است؟ و اگر نشده است چرا؟ اين موضوع در خور بحثى عالمانه و مستقل است و ما در اين جا تنها از يك زاويه و به صورتى گذرا بحث را پى مى‌گيريم. سخنانى را در زير از وى ذكر مى‌كنيم تا از يك طرف رويكرد او را به «اجتهاد تحقيقى» و از طرف ديگر نقد وى را به «اجتهاد تقليدى» آشكار سازيم:

كثيراً ما يشتهر من اجتهادهم امور لاأصل لها، واصطلاحات لانعلم صحّتها... فلولم نبحث لظنّنا حقّيتها، و توهّمنا حجيّتها كما هو الحال الآن بالنسبة إلى القاصرين فى علم الاصول؛ (٤)

(٣) رجوع شود به الرسائل الاصولية،ص٩٩ ـ ١٠٦ و ٢٧٢.
(٤) همان،ص١٠٤.