الانسان إذا اشترى الدرهم بالدرهمين كان ثمن الدرهم درهما ًو ثمن الآخر باطلا فبيع الربا و شراوءه وكس على كل حال على المشترى و على البايع فحرّم اللّه عزّوجلّ على العباد الربا لعله فساد الاموال كما حظر على السفيه أن يدفع إليه ماله لما يتخوّف عليه من فساده حتى يوءنس منه رشد فلهذه العلة حرّم اللّه عزّوجلّ الربا وبيع الدرهم بالدرهمين ...؛ (٤١)يعنى نهى خداى عزّوجلّ و تباه شدن اموال سبب تحريم ربا است زيرا انسان هر گاه يك درهم را به دو درهم بخرد، ارزش يك درهم يك درهم است وارزش درهم ديگر باطل است؛ بنابراين به هر حال خريد و فروش ربا به خريدار و فروشنده خسارت مى‌زند. خداى عزّوجلّ به خاطر (جلوگيرى از) تباهى اموال، ربا را بر بندگان خود حرام كرده است، كما اين كه تحويل دادن مال سفيه را قبل از اين كه در او نشانه ءرشد يافت شود، ممنوع كرده است، چرا كه اين ترس وجود دارد وى مالش را تباه گرداند و خداى عزّوجلّ به همين سبب، ربا و فروش يك درهم به دو درهم را حرام كرده است».

صورت دوم:با تمسّك به اطلاقات حرمت ربا ادعا شود كه اين اطلاقات دلالت دارد بر حرمت تفاضل در مطلق مبادله جنس با جنس؛ يعنى به پيمانه‌اى يا وزنى بودن جنس مشروط نباشد بنابر اين، مى‌توان گفت: اطلاق ادلّه مزبور اقتضا دارد كه تفاضل در مبادله اوراق مورد بحث حرام باشد.

اما رواياتى كه پيمانه‌اى و وزنى بودن دو جنس را در حرمت تفاضل شرط دانسته (٤٢)، با رواياتى كه اين شرط را نفى مى‌كنند، تعارض دارند؛ مثل روايت صحيح محمد بن مسلم كه گفته است:

سألت أبا عبداللّه(ع) عن الثوبين الرديئين بالثوب المرتفع والبعير بالبعيرين والدابة بالدابتين فقال: كره ذلك على(ع) فنحن نكرهه إلا أن يختلف

(٤١) همان، ج١٢، ب١، از ابواب ربا،ح ١١،ص٤٢٥ـ٤٢٦.
(٤٢) همان،ب٦و١٦و١٧،از ابواب ربا،ص٤٣٤ـ٤٥٤.