ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧٦ - آيا اين كه آن حضرت سپاهيان خود را با متوجه ساختن به نژاد و موقعيت چشمگير آنان در جامعه ، به جهاد تحريك مى كند ، منافاتى با اصل عدم امتياز انسانها بوسيلهء نژاد و موقعيتهاى چشمگير ندارد

فتعصّبوا لخلال الحمد من الحفظ للجوار ، و الوفاء بالذّمام ، و الطَّاعة للبرّ ، و المعصية للكبر ، و الأخذ بالفضل ، و الكفّ عن البغى ، و الأعظام للقتل ، و الأنصاف للخلق ، و الكظم للغيظ و اجتناب الفساد فى الأرض ( تعصب شيطانى نورزيد ) و اگر هم خود را ناچار از تعصب مى بينيد ، بياييد بر تخلق و حمايت از اخلاق فاضله و اعمال پسنديده و امور نيكوئى تعصب بورزيد كه بزرگان و شخصيتهايى از خاندانهاى عرب كه داراى شهامت و مشرف بر حوادث و زندگى مردم جامعهء خود بودند ، در بارهء آنها بر يكديگر مباهات مى نمودند . [ آن رادمردان در امور انسانى والا مانند ] اخلاق پسنديده و عقول و آرمانهاى با عظمت و كارهاى بزرگ و ارزشمند و آثار مفيد با يكديگر مباهات مى نمودند . پس شما هم تعصب و مباهات بورزيد ، به خصلتهاى انسانى قابل ستايش از تقيد به حمايت از پناهنده و وفاء به عهد و اطاعت از نيكوئى و مخالفت با كبر و همواره گرفتن جانب فضل و فضيلت و احسان ، و خود دارى از ظلم و خطر و بزرگ شمردن قتل نفس و انصاف بر مردم و فرو بردن غضب و اجتناب فساد در روى زمين .
با نظر به اين توصيف نيكو كه امير المؤمنين عليه السلام در بارهء بعضى از مردم نژاد عرب فرمودند ، معلوم مى شود كه محكوم ساختن نژاد عرب بطور كلى در همهء ادوار تاريخ و در همهء موقعيتها ، قطعا يك خطاى نابخشودنى است . در قرآن مجيد همان گونه كه اعراب با كفر و نفاق و جهل به حدود آنچه كه خدا به پيامبرش فرستاده است ، توصيف شده‌اند همان گونه با صفات بسيار عالى انسانى نيز تعريف شده‌اند . آيات مربوطه چنين است : ( الأَعْرابُ أَشَدُّ كُفْراً وَنِفاقاً وَأَجْدَرُ أَلَّا يَعْلَمُوا حُدُودَ ما أَنْزَلَ الله عَلى رَسُولِه وَالله عَلِيمٌ حَكِيمٌ . وَمِنَ الأَعْرابِ مَنْ يَتَّخِذُ ما يُنْفِقُ مَغْرَماً وَيَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوائِرَ عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ وَالله سَمِيعٌ عَلِيمٌ . وَمِنَ الأَعْرابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِالله وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَيَتَّخِذُ ما يُنْفِقُ قُرُباتٍ عِنْدَ الله وَصَلَواتِ الرَّسُولِ أَلا إِنَّها قُرْبَةٌ لَهُمْ سَيُدْخِلُهُمُ الله فِي رَحْمَتِه إِنَّ الله غَفُورٌ رَحِيمٌ . ) [١] ( اعراب ( آن قسمت از عرب كه خارج از شهرها زندگى مى كردند ) داراى كفر و نفاق شديدترى هستند و آنان به جهل به حدود آنچه كه خداوند به رسولش نازل كرده است شايسته ترند و خداوند دانا و حكيم است . و گروهى از

[١] التوبة آيه ٩٧ الى ٩٩