زندگى ، هم انسانهاى ناتوان را مجبور به مشاركت و هماهنگى در كارهاى دسته جمعى مى نمايد و هم اقوياى قدرت پرست را كه دائما با دندان و چنگال تيز به انسانها مى نگرند و فقط در كمين نابود كردن انسانها براى تحصيل قدرت خود نشسته‌اند .
٤ - عامل اخلاقى و مذهبى
٤ - عامل اخلاقى و مذهبى - كه در گذشته مشروحا مطرح نموديم . اين دو عامل اگر بطور صحيح در جوامع انسانى مورد عمل قرار بگيرند ، يعنى مردم به انگيزگى وجدان پاك كه پيك الهى در درون انسانهاست احساس لزوم اتحاد و مشاركت [١] در برآوردن مصالح زندگى اجتماعى نمايند و هم با كمال اعتقاد بپذيرند كه دستور دهندهء حقيقى به اتحاد و مشاركت در كارهاى اجتماعى خداوند سبحان است قطعى است كه چنين مردمى در تاريخ انسانى زندگى مى كنند ، نه طبيعى حيوانى ، عامل مشاركت و هماهنگى در يك جامعه براى تنظيم زندگى اجتماعى مذهب و اخلاق الهى است ، كه موجب مى شود مردم آن جامعه پس از تنظيم ضروريّات زندگى خود ، به جوامع ديگر انسانها نه به تجملات و سگها و گربه‌هاى خود با وجود بينوايانى كه گرسنگىها و بيمارىها آنان را دسته دسته از عرصهء زندگى به پرتگاه نابودى مى كشاند مبانى سياسى مشاركت و هماهنگى مردم در كارهاى اجتماعى
مبانى سياسى مشاركت و هماهنگى مردم در كارهاى اجتماعى هيچ كلمه اى در قاموس بشر مانند سياست با دو مفهوم متناقض كه هر يك از آن دو ديگرى را سخت طرد مى كند وجود ندارد . يكى از آن دو مفهوم ، معناى ماكياولى كلمهء سياست است كه مى گويد : شخص سياسى هر كسى كه باشد و هدف او در وصول به قدرت و نگهدارى آن هر چه باشد ، بايد براى رسيدن به مقصود خود از هر وسيله اى كه بتواند استفاده كند اين تعريف يا توصيف براى سياست و سياستمدار ، از روش فكرى ماكياولى با كمال وضوح بر مى آيد و نيازى به مايه گذارى ندارد . مفهوم دوم سياست عبارتست از مديريت و توجيه علمى و عملى مردم جامعه به بهترين هدفهاى مادى و معنوى زندگى . سياست بمعناى اولى آن راهى است كه چنگيزها و نرونها و تيمور لنگها و آتيلاها رفته‌اند و آنچه كه در آن راه مطرح بوده است ، قدرت

[١] مبحثى كه در كتاب تحقيق و تطبيق دو نظام حقوق بشر از ديدگاه غرب و از ديدگاه اسلام در بارهء اتحادهاى فوق مطرح شده است ، تقسيم به تساوىهاى ١٢ گانه و اتحادهاى سه گانه شده است . لطفا مراجعه فرماييد .