ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٣٣ - دخالت اختيار در حقايق ارزشى منافاتى با علمى بودن آنها ندارد

موسى عليه السلام مشاهده كرديم ، آنان با ديدن معجزه هم ايمان آوردند و هم به سجده افتادند و هم تا شهادت در راه ايمانى كه دريافته بودند آماده گشتند ، و چه انجذابى با عظمتتر از اين كه انسان جذب شده تا از دست دادن اين زندگى آماده شود . ولى از طرف ديگر مى توان از نظريهء مولوى يك موضوع را استفاده كرد و آن عبارتست از اين كه خود انجذاب و ايمان و عشق ناشى از مشاهدهء حقيقت در آن « هست » با ديدهء شهودى و حقيقت بين است كه در اصطلاح قرآن مجيد تعبير « لبّ » در آن بكار رفته است . مولوى در ابيات مورد استشهاد مى گويد : هلال با همين ديدهء شهودى بود كه در پيامبر نشانهء حق را ديد و در جاذبهء او قرار گرفت و به او ايمان آورد . بهمين جهت ممكن است كه مولوى بگويد : ساحران فرعونى با ديدن معجزات به چهره و وضع خود حضرت موسى دقيق شدند و بزرگترين آيات الهى را در آن انسان كامل مشاهده نمودند و ايمان آوردند .
دخالت اختيار در حقايق ارزشى منافاتى با علمى بودن آنها ندارد كسانى كه از علمى نبودن ارزشها حمايت مى كنند به اين مسئله اشاره مى نمايند كه بدون دخالت اختيار در انجام تكليف و اتصاف اعمال انسانى با اين پديدهء با اهميت ، اين امور وارد حوزهء ارزشها نخواهد گشت . زيرا هيچ كار و پديدهء اجبارى بجهت عدم دخالت شخصيت انسانى با نظاره و سلطه اى كه در كارهاى اختيارى دارد نمى تواند داخل در حوزهء ارزشها بوده باشد .
اگر چه منكران علمى بودن حقايق ارزشى ، توضيح كافى در اين مسئله نداده‌اند ، بدانجهت كه وجدان علمى اقتضاء مى كند ما حقيقت اين مسئله را آن چنانكه هست مورد تحليل قرار بدهيم ، توضيحى در اين باره مى آوريم . در تعريف كار اختيارى تاكنون مطالب فراوانى گفته شده است . بنظر مى رسد جامعترين و قابل توجه ترين همهء آنها ، اين تعريف در كار اختياريست كه بگوييم : هر كارى كه با نظاره و سلطهء شخصيت آدمى بر دو قطب مثبت و منفى كار صادر شود ، آن كار با ارادهء آزاد انجام