ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٧٤ - مقدمهء دوم - رابطهء علم و عالم و معلوم

امور كه از مختصات وجود عينى مى باشند بعد از اين دو مقدمه مى پردازيم به بيان تفسير و توضيح مسئله ، ديدگاه و قانون علمى .
تعريف مختص يك مسئلهء علمى
تعريف مختص يك مسئلهء علمى اساسىترين مختص يك مسئلهء علمى اينست كه جريان نظم كلى بتواند آنرا در بر بگيرد يا آن مسئله ، بتواند مورد يا مصداق يا فردى از آن قانون بوده باشد .
مسئله اى را كه به عنوان مثال ساده مى آوريم ، مورد تطبيق قانون « هر آب در ١٠٠ درجه از حرارت مى جوشد » است كه كاملا واضح است .
البته معناى اين تطبيق آن نيست كه هر جريان و پديده اى كه در جهان عينى ديده مى شود ، مى توان آنرا بالفعل مشمول يك قانون شناخته شده دانست ، زيرا ممكن است قانون آن جريان و پديده تا آن موقع شناخته نشده باشد ، ولى اين حقيقت كليت دارد كه هر آنچه كه در جهان عينى تحقق پيدا كند ، در صورت امكان تكرار و همچنين قابل برقرار كردن رابطهء دريافتى با ذهن باشد ، بدون ترديد از يك قانون كلى پيروى مى نمايد . توضيح اين مطلب در مباحث بعدى تدريجا مطرح خواهد گشت .
مختص ديدگاه علمى
مختص ديدگاه علمى مقصود از ديدگاه علمى ، طرح يك قضيه خواه جزئى و خواه كلى در موضع خاص و موقعيتى است كه قابل بررسى تجزيه اى يا تركيبى علمى بوده باشد ، وقتى كه قضيهء زير مطرح مى گردد : اين زمان فصل بهار است و درختان و مزارع و گلها مى رويند و سبز و با طراوت مى شوند ، قضيه اى را طرح كرده‌ايم كه قابل بررسى تجزيه اى و تركيبى علمى مى باشد . و همچنين است اگر يك قضيهء كلى را از همين وضع خاص و موقعيت مورد بررسى قرار بدهيم . اين نكته نيازى به تذكر ندارد كه قرار دادن هر قضيه اى در ديدگاه علمى لازمه اش آن نيست كه آن قضيه حقيقتا قابل طرح از ديدگاه علمى مى باشد ، زيرا همهء ما مى دانيم كه در دوران معاصر ما صدها قضيهء نظرى و فرضى و تئورى را با ادعاى اين كه آنها قابل طرح از ديدگاه علمى مى باشند ( آن قضايا ، مسائل