ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢١ - طريق رسانيدن فطرت انسانى با دين فطرى به كمال خود
را در عاليترين انسجام صفات فاضله آن نشان مى دهد [١] . به عنوان نمونه : « صديق » ( وَاذْكُرْ فِي الْكِتابِ إِبْراهِيمَ إِنَّه كانَ صِدِّيقاً نَبِيًّا ) ( مريم آيه ٤١ ) ( بياد آوريد در كتاب ، ابراهيم را كه او صدّيق بسيار راستگو و راست كردار بود ) .
« دارندهء اراده جدّى براى تأمين معاش مردم » : ( وَإِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً وَارْزُقْ أَهْلَه مِنَ الثَّمَراتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِالله وَالْيَوْمِ الآخِرِ . . . ) ( البقرة آيه ١٢٦ ) ( در آن هنگام كه ابراهيم عرض كرد : اى پروردگار من ، اينجا را شهرى امن قرار بده و از ثمرات آن كسانى را كه ايمان به خدا و روز قيامت آوردهاند روزى فرما ) .
اين آيه از آن جهت بازگو كننده اراده جدى حضرت ابراهيم عليه السلام بر تأمين معاش مردم با الطاف خداونديست كه در حال نيايش گفته شده است و آنچه كه در حال نيايش گفته شود و آنچه كه خواسته شود ، جدّى و با اهميت است ، زيرا نيايش آنهم از حضرت ابراهيم خليل عليه السلام با عظمتترين حال ما بين بنده نيايشگر و خداست . و منظور از ثمرات شامل همهء محصولاتى است كه مفيد حيات طبيعى انسانها است . آخر آيه ١٢٦ از سوره البقرة چنين است : ( وَإِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً وَارْزُقْ أَهْلَه مِنَ ) ( و هر كس كفر بورزد او را در اين دنيا از مزاياى اندكى بهره ور مى سازم و سپس او را به عذاب آتش مجبور مى نمايم و اين عذاب پايان بس بدى است ) .
توضيح اين كه حضرت ابراهيم خليل عليه السلام بجهت اجتناب شديدى كه از كفّار داشت ، فقط مردم با ايمان را مورد دعا براى تأمين معاش قرار داد ولى خداوند متعال قانون عمومى زندگى در اين دنيا را به آن حضرت گوشزد فرمود كه من حتى كسانى را كه كفر مى ورزند روزى مى دهم ، ولى سرانجام به جهت اعمال زشت و عقائد باطل و تبهكاريها كه مرتكب شدهاند ، به عذاب دوزخ مبتلايشان مى نمايم . و نيز ابراهيم توبه كننده است : ( البقرة آيه ١٢٨ ) قرار گرفته در مجراى رشد : ( البقرة آيه ١٢٩ ) مبارزه با بت پرستى : ( الانعام آيه ٧٤ و الانبياء آيه ٥٧ ) سالك و ارائه كنندهء راه امن : ( الانعام آيات ٨٠ تا ٨٣ ) عمل كننده به پيمان : ( التوبه آيه ١١٤ ) بردبار و نيايشگر : ( هود آيه ٧٥ ) ، ترحم كننده به بندگان خدا : ( ابراهيم آيه ٣٦ ) عبادت كننده :
[١] خداوند رحمان ، نه تنها دين ابراهيم را دين فطرت همهء انسانها قرار داده ، بلكه پيروان اين دين را نيز به وحدت و رأفت مى خواند : ( وَلا تُجادِلُوا أَهْلَ الْكِتابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ وَقُولُوا آمَنَّا بِالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْنا وَأُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَإِلهُنا وَإِلهُكُمْ واحِدٌ وَنَحْنُ لَه مُسْلِمُونَ ) ( و به اهل كتاب جز به بهترين طريق مجادله نكنيد مگر كسانى از آنانكه ظلم ورزيدهاند و بگوئيد ما ايمان آورديم به چيزى كه بر ما و بر شما نازل شده است و خداى ما و خداى شما يكى است و ما به او اسلام آورديم . ( العنكبوت ، آيهء ٦٤ ) .