امثال براى تو وجود ندارد . ) بدانجهت كه تعليم و تربيت جوامع انسانى بحدى نرسيده است كه سطوح و ابعاد و استعداد عالى انسانى را به مردم قابل درك و فهم بسازد . لذا طبيعى است كه اكثريت مردم در شناخت شخصيتها دچار اشتباه و خطا شوند . و بديهى است كه اين اشتباه و خطا براى فرهنگ بشرى چقدر گران تمام مى شود و باعث تلفات چه ارزشهاى والا مى باشد اسفا ، كه كوتاهى تعليم و تربيتها باعث مى شود كه داورى در شخصيت أمير المؤمنين عليه السلام از يك طرف تا حدّ خدايى دچار افراط كفرآميز مى گردد ، و از طرف ديگر دچار تفريطگرى مى شود و او را تا درجه مقايسه با خالد بن وليدها و معاويه‌ها و عمرو بن عاصها پايين مى آورد ، بلكه بيمارانى پيدا مى شوند كه چنان حكم ظالمانه و كفرآميز را در بارهء على عليه السلام صادر مى كنند كه « على با قبول حكميت . . . شده است » بگذريم ، و شرح اين هجران و اين خون جگر را به وقت ديگر موكول كنيم سپس أمير المؤمنين عليه السلام مى فرمايد : « و بهترين مردم از نظر تشخيص و وضع روحى در بارهء من ، صنف متوسط و معتدل است كه افراط و تفريط نمى كنند . » مسلم است كه منظور أمير المؤمنين عليه السلام ابطال افراط و تفريط در بارهء شخصيت آن بزرگوار است . حال بايد ديد داورى حد معتدل در بارهء آن حضرت چيست و آيا مردم متوسط از عهدهء آن بر مى آيند يا نه آنچه را كه مى توان بعنوان حدّ معتدل در بارهء آن حضرت گفت : اينست : « آن بزرگوار يك شخصيت الهى بود كه نزديكترين ارتباط ممكن را با خداى خود داشته و جان مباركش در برخوردارى از فروغ ربانى تا حدّ آهن تفتيده پيش رفته بود ، او خدايى را كه شهود كرده بود مى پرستيد نه يك خداى مفهومى را ، او كسى بود كه آن همه سخنان پر فروغ الهى كه همهء عقول و دلهاى پاكان اولاد آدم را به هيجان در آورده است امواجى ناچيز از آنچه در درون مباركش بوده است ، مى باشد . اكنون ، اين مسئله مطرح مى شود كه آيا مردم معمولى ، ( سواد اعظم ) كه داراى درك و دريافتهاى متوسط هستند ، مى توانند شخصيت أمير المؤمنين عليه السلام را با آن مختصاتى كه بيان شد بفهمند در پاسخ اين مسئله ، مى توان گفت : أمير المؤمنين عليه السلام كسانى را دستور به پيروى از مردم متوسطى كه سواد اعظم را تشكيل دادند ، مى فرمود كه مختصات والاى شخصيتى آن حضرت را نمى توانستند درك كنند و احتمال اين كه اگر آنان مى خواستند به