ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١١٢ - ترجمهء خطبه صد و بيست و ششم

( از رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله در بارهء غنايم چنين آمده است كه : يك پنجم آن از آن خداست و چهار پنجم آن براى سپاه و هيچ كس در بيت المال شايسته تر از ديگرى نيست و هر سهمى كه از جنب خود استخراج كنى تو از برادر مسلمانت به آن سهم شايسته تر نيستى ) محقق مرحوم هاشمى خويى با نظر به مآخذ مربوط مى گويد : « بدان كه سنت رسول خدا در تقسيم بيت المال و في [١] در روايتى ديگر آمده است : صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم اذا جاءه فيىء قسمه من يومه فاعطى ذالاهل خطين و اعطى العزب خطا [٢] ( هر موقعى كه براى پيامبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فيىء مى آمد ، در همان روز تقسيم مى كرد ، براى كسى كه متأهل بود ، دو سهم و براى شخص مجرد يك سهم ) و صدقات بر مبناى عدالت و تساوى بود و بدون ترجيح و برترى دادن به كسانى كه حيثيتى در جامعه داشتند و يا داراى سوابقى بودند و هنگامى كه ابو بكر خلافت را به دست گرفت مطابق سنت پيامبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم رفتار كرد ، و هنگامى كه عمر به زمامدارى رسيد ، در عطاء ( تقسيم بيت المال ) بنا را بر ترجيح و برترى دادن بعضى بر بعضى ديگر نهاد . و هنگامى كه عثمان به زعامت مسلمانان نائل گشت در ترجيح بعضى بر بعض ديگر افراط كرد و عطاء و تقسيم را بر مبناى رأى خود قرار داد و مطابق خواستهء خود عمل نمود ، همان گونه كه در شرح خطبهء سوم معروف به شقشقيه بيان شد .
» [٣] ابن ابى الحديد در شرح خود چنين مى گويد : « و بدان كه اين مسئله ( تساوى همه مردم در برخوردارى از بيت المال و با عدم تساوى آنان ) يك قضيهء فقهى است و رأى على و ابو بكر در اين قضيهء يكى است و آن تساوى مسلمانان در تقسيم فيىء و صدقات است و شافعى هم همين رأى را انتخاب كرده است . و اما عمر ، هنگامى كه وى به خلافت رسيد ، بعضى از مردم را بر بعض ديگر ترجيح و آنان را كه داراى سابقه بودند بر آنان كه اين امتياز را نداشتند ، ترجيح داد . و همچنين مهاجرين قريش را بر ديگر مهاجرين ، و همه مهاجرين را بر همهء انصار برترى داد و عرب را بر عجم و

[١] سنن ابو داود ج ٢ ص ٢٥ و سند احمد بن حنبل ج ٦ ص ٢٩ نقل از علامهء امينى
[٢] فيىء اموالى است كه بدون جنگ با كفار به دست مسلمانان مى افتاد .
[٣] منهاج البراعة - مرحوم هاشمى خوئى ج ٨ ص ١٨٣ و ١٨٤ .