الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦٧ - «إذ» و اقسام آن

« يأمر ».

بقرة: مفعول براى « تذبحوا » .

قالوا: فعل و فاعل، جمله مستأنفه.

أ: از ادات استفهام.

تتّخذنا: فعل مضارع، مفرد، مذكر، مخاطب، ثلاثى مزيد از باب افتعال، فعل و فاعل و مفعول، مفعول براى « قالوا » .

هزوا: مفعول دوّم براى هزوا.

قال: فعل و فاعل و ضمير فاعلى به « موسى » راجع است.

اعوذ: فعل مضارع، صيغه متكلم وحده، ثلاثى مجرّد، از باب نصر، ينصر، معلوم، لازم، فعل و فاعل.

باللّه: جار و مجرور، متعلّق به « اعوذ » و جمله « اعوذ باللّه» مقول است براى « قال » يعنى مفعول آن مى‌باشد.

قوله: و كذا فى بقية الآية: يعنى در بقيّه آيه نيز جملات را بايد معطوف تقدير نمود و عاطف را بگوئيم حذف شده است.

قوله: و فيه بعد: يعنى و فى هذا الاحتمال بعد و مقصود از « هذا الاحتمال» آنستكه جمله دوّم را در بيت معطوف باوّل دانسته و عاطف را محذوف فرض كنيم.

مؤلّف گويد:

وجه بعيد بودن اين احتمال آنستكه حذف بر خلاف اصل مى‌باشد و تا مادامى كه بتوان آنرا مرتكب نشد وجهى براى آن نمى‌باشد.

قوله: و من روى ثلاثة بالرفع: بنابراينكه فاعل « لم ترعنى» باشد.

متن:

[ «إذ» و اقسام آن‌]

( إذ)

على أربعة أوجه: