الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦١ - جهت دلالت داشتن الا بر تحقيق ما بعدش

نقد مصنّف بر ادباء

سپس مصنّف در مقام انتقاد برآمده و مى‌گويد:

اهل ادب در ذيل « الا » مى‌گويند:

اينكلمه حرف استفتاح است.

و پس از آن مكانش را بيان كرده و توضيح مى‌دهند كه در ابتداء كلام مى‌آيد. ولى معناى اين لفظ را مهمل گذارده و نمى‌گويند موضوع له اين كلمه چيست در حاليكه آنچه مهم و قابل عنايت است اينكه موضوع له و معناى آنرا كه تنبيه مى‌باشد مى‌بايد متذكّر شوند، پس انتقادى كه بايشان متوجه بوده اينستكه اين حضرات مطلبى را كه چندان اهميّت نداشته مورد توجه و عنايت قرار داده و آنچه مهم و قابل ذكر است را اعتناء نكرده‌اند و بعبارت ديگر:

ايشان مى‌بايد بگويند:

الا حرف تنبيه است يعنى براى اينمعنا وضع شده نه اينكه بگويند:

الا حرف استفتاح است يعنى در ابتداء كلام مى‌آيد.

و چنانچه ملاحظه مى‌شود براى اينكه همين اعتراض متوجه ما نشود گفته‌ايم:

الا على خمسة اوجه:

احدها: ان يكون للتّنبيه ...

جهت دلالت داشتن الا بر تحقيق ما بعدش‌

و امّا اينكه گفتيم:

الا بر تحقق ما بعدش دلالت دارد جهت آن اينستكه اينكلمه از همزه و « لا » تركيب يافته و همزه استفهام هرگاه بر نفى داخل شود مفيد تحقيق ميباشد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده: