آيا از «قوّامون» وجوب نفقه استفاده مى‌شود؟ يا مراد از قوّام مدير و مدّبر است نه اين كه انفاق هم بكند، مثل اين كه رييس اداره قوّام است كه معناى آن متكفّل امر و سرپرست بودن است و نفقه از آن استفاده نمى‌شود، علاوه بر اين آيه «الرجال قوّامون» خبرى است نه امرى و دلالت بر وجوب ندارد.

قسمت ديگر آيه كه به آن استدلال شده «بما أنفقوا» است يعنى انفاقى كه مى‌كنند دليل برترى آنان است ولى از اين قسمت هم وجوب انفاق استفاده نمى‌شود چون جمله خبريّه‌اى است كه دلالت بر وجوب ندارد.

د) «فإن خفتم ألّا تعدلوا فواحدة أو ما ملكت أيمانكم ذلك أدنى ألّا تعولوا» [١]

«ذلك» اشاره به تك زوجه بودن و «عول» به معنى ظلم و انحراف از حق است يعنى تك زوجه بودن به ظلم و ستم نكردن نزديكتر است. گفته شده كه مراد ظلم در انفاق است و از آن استفاده وجوب انفاق كرده‌اند، در حالى كه ممكن است مراد ظلم در حقّ القسم باشد.

بعضى گفته‌اند كه «ألّا تعولوا» به معنى «ألّا تحتاجوا» است كه در اين صورت با نفقه مناسب است، چون وقتى زوجه واحده باشد يك نفر را نفقه مى‌دهد و محتاج نمى‌شود ولى اگر زوجه متعدّد باشد و همه را نفقه دهد، احتياج پيدا مى‌كند كه در اين صورت ممكن است از آيه وجوب انفاق استفاده شود، ولى مرحوم طبرسى در مجمع البيان به اين نكته توجّه فرموده و دو جواب مى‌دهد:

اوّلًا:

در اينجا اجوف واوى به اجوف يايى اشتباه شده به اين بيان كه «عال يعيل» به معنى احتياج است، ولى «عال يعول» به معنى جور و ظلم است و در قرآن «تعولوا» آمده كه به معنى ظلم است.

ثانياً:

ذيل آيه مى‌فرمايد: «فإن خفتم ألّا تعدلوا فواحدة أو ما ملكت أيمانكم ذلك أدنى ألّا تعولوا».

اگر نمى‌توانيد عدالت را رعايت كنيد، يك زوجه بگيريد و از ملك يمين استفاده كنيد در حالى كه ملك يمين هم انفاق مى‌خواهد و فرقى در احتياج داشتن ندارد چون در اين صورت نيز انفاق متعدّد دارد پس بايد بگوييم منظور آيه ظلم كردن است زيرا در اماء (كنيز) عدالت به آن معنى نيست.

ه) «و عاشروهنّ بالمعروف». [٢]

[١]. سوره نساء، آيه ٣.

[٢]. سوره نساء، آيه ١٩.