همان اشكال سابق در اينجا هم مى‌آيد كه دلالت روايت كوتاه است نه اين كه نفى مى‌كند. بله «بالمعروف» شامل نمى‌شود ولى مفهوم ندارد كه غير متمكّنات نفقه ندارد و اگر مفهوم داشت مى‌توانست روايات وجوب نفقه را تخصيص بزند.

ز) روايت تحف العقول:

* ... قال صلى الله عليه و آله: فإذا انتهين‌ (خوددارى كنند از عصيان) و أطعنكم فعليكم رزقهنّ و كسوتهنّ بالمعروف. [٢]

قضيه شرطيه است و مفهوم دارد يعنى وقتى اطاعت كنند نفقه آنها بر عهده شماست و مفهومش اين است كه اگر اطاعت نكنند نفقه ندارند و منظور، اطاعت در تمكين است كه قوام زوجيّت به آن است.

دلالت روايت خوب است ولى سند آن مشكل ارسال دارد امّا چون معمول بهاى اصحاب است، ضعف سند با عمل اصحاب جبران مى‌شود.

ح) روايت:

اين روايت مرسله نبوده و مسنده است ولى در سند سكونى و نوفلى محلّ ايراد است.

* ... عن النوفلى، عن السكونى، عن أبى عبداللَّه عليه السلام قال: قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله: أيّما امرأة خرجت من بيتها بغير إذن زوجها فلا نفقة لها حتّى ترجع. [٣]

روايت در مورد خروج از بيت است، به قياس اولويّت وقتى خروج از بيت بدون اذن باعث بهم خوردن نفقه شود، تمكينى كه قوام زوجيّت به آن است اگر نباشد به طريق اولى نفقه نخواهد بود.

با اين كه خروج از منزل مقدّمه‌اى براى عدم تمكين است پس در صورت عدم تمكين هم نفقه نخواهد بود.

جمع بندى:

تا اينجا ادلّه شرط دوّم بيان شد كه از اين هشت دليل بعضى اصلًا دلالت نداشت و بعضى ضعف سند داشت وبعضى مثل سيره قطعى است، ولى مجموع من حيث المجموع براى اثبات‌مطلوب كافى است.

ادامه مسأله ١ ٢٨/ ٠٦/ ٨٤

بقى هنا أمورٌ:

الأمر الأوّل:

آيا بين تمكين و عدم نشوز فرق است؟ به عبارت ديگر آيا تمكين و نشوز ضدّان هستند؟

تمكين به دو معناست:

الف) تمكين مطلق، سواء كان معذوراً أو كان غير معذور.

ب) تمكين خاص كه همان تمكين عند عدم العذر است، يعنى زوجه نه عذر شرعى (مثل عادت ماهانه) دارد و نه عذر عقلى و عرفى (مثل صغر و مرض).

اگر گفتيم تمكين به معنى دوّم (تمكين عند عدم العذر) است، در اين صورت نقطه مقابل آن نشوز به معنى عصيان در هنگام تمكّن عقلًا و شرعاً است، و نشوز و تمكين ضدّان هستند، ولى اگر تمكين را به معنى اوّل (مطلق) بگيريم با عدم نشوز ضدّان نيستند و تمكين عام اعم از عدم نشوز است.

در بعضى از موارد كه تمكين واجب نيست (مثل صغيره) آيا نفقه در مورد آنها واجب است؟

اين مطلب محلّ بحث است، ولى در عادت ماهانه و بيمارى و يا در مسافرتِ واجب شرعى كه قادر بر تمكين نيست، نفقه واجب است.

دليل اين كه اين اعذار شرعيّه و عقليّه مانع نفقه نيست، سيره مستمرّه مسلمين است كه اين مسائل را مانع نمى‌دانند، به علاوه عمومات نفقه هم ما نحن فيه را شامل است.

* ... عن الحلبى، عن أبى عبداللَّه عليه السلام قال: من الذى أجبر على نفقته؟

قال: الوالدان والولد و الزوجة (زوجه مطلق است و شامل حال تمكين و غير تمكين مى‌شود و فقط ناشزه بالعصيان خارج است) و الوارث الصغير. [٤]

١٠

ادامه مسأله ١ ٣٠/ ٠٦/ ٨٤

الأمر الثانى:

آيا تمكين شرط نفقه است يا نشوز مانع است؟

بين مانع و شرط فرق است. شرط آن است كه مقتضى را

[١]. كتاب الحج، ح ١٢١٨.

[٢]. ح ٢، باب ٦ از ابواب نفقات.

[٣]. ح ١، باب ٦ از ابواب نفقات‌

[٤]. ح ٩، باب ١ از ابواب نفقه.