والذى يسهّل الأمر اين كه روايت شهاب مطلب تازه‌اى ندارد، چون آنچه كه در روايت آمده، از عمومات و اطلاقات استفاده كرديم، پس اگر اين روايت صحيحه هم نباشد چيزى از دست نمى‌دهيم.

از سوى ديگر شهاب بن عبدربّه را دو نفر از بزرگان رجال تقويت كرده‌اند. نجاشى او را صريحاً ثقه مى‌داند. كشّى صريحاً در مورد او ثقه نمى‌گويد ولى مى‌گويد اولاد ابن عبدربّه كلّهم خيار فاضلون، كه اين مدح در حدّ توثيق است، ولى بعضى مثل مرحوم شهيد ثانى معتقدند كه بعضى از روايات در مذمّت او وارد شده و ليكن آن روايات ضعيف است.

اگر اين روايت از نظر سند تصحيح مى‌شد، راه گشاى خوبى براى اين بحث بود.

تا اينجا آيات و روايات نفقه مطرح و موضوع از ادلّه استخراج شد؛ اكنون سراغ تطبيق جزئيّات مى‌رويم و هر يك از مواردى را كه در تحرير الوسيله ذكر شده مورد بررسى قرار مى‌دهيم:

١- طعام:

مرحوم امام در مورد طعام فرمودند كه از جهت كميّت و مقدار به اندازه سير شدن و رفع نياز باشد.

قلنا:

در مورد طعام و بقيّه امور سه مسأله را بايد مدّ نظر قرار داد: زمان، مكان و شخص.

در زمان پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله سطح زندگى و كيفيّت آن متفاوت بود و هر زمانى براى خود اقتضايى دارد و مكان اين امر هم مؤثّر است، روستا باشد يا شهر، مناطق گرمسير باشد يا سردسير؛ اشخاص هم متفاوت است، به عنوان مثال به حسب سنّ و سال غذاى افراد متفاوت است كه اين مورد را اطلاقات نفقه و اطلاقات طعام شامل مى‌شود.

نكته:

نفقه حقيقت شرعيّه و متشرّعه مثل صلاة ندارد و همان كه در عرف عام فهميده مى‌شود، همان است.

٣٤ ادامه مسأله ٨ ١٥/ ٠٩/ ٨٤

تقسيم سه گانه ديگرى هم براى اين امور داريم كه در اقتصاد امروز استفاده مى‌شود و مطابق آن مصارف و هزينه‌هاى انسان سه گونه است:

الف) ضروريّات، ب) رفاهيّات، ج) تجمّلات.

و عجب اين است كه كمترين هزينه‌ها در دنيا براى بخش اوّل و بيشترين آن براى تجمّلات است آنچه كه تهيّه آن براى زوج لازم است بخش اوّل و دوّم و آن هم در حدّ معقول و متعارف است.

الف) ضروريّات:

مانند لباس و طعام و مسكن در حدّ نياز.

ب) رفاهيّات:

امورى كه اگر نباشد انسان به زحمت مى‌افتد مثل وسائل نقليّه و يا ابزار و وسايلى كه در منزل كارها را آسان مى‌كند كه اگر نباشد، زحمت دارد حتّى مراكز تفريحى و ورزشى نيز از اين قبيل است.

ج) تجمّلات:

مثل تزيينات داخل منزل و باغچه‌ها و گلهاى زينتى و ماشينهاى گران قيمت كه نه جزء ضروريّات است و نه رفاهيّات.

ضروريّات به يقين داخل در عنوان نفقه است، رفاهيّات هم در حدّ معقول، ولى تجمّلات داخل در عنوان نفقه نيست.

طعام از نفقه مورد بررسى قرار گرفت و امّا تنباكو كه مرحوم امام آن را از نفقه دانسته است مربوط به زمانى است كه ضرر آن روشن نبوده ولى امروزه دخانيّات عامل اصلى حدود يك صد و بيست بيمارى شمرده شده است. اگر به طبيب قلب مراجعه شود اوّلين سؤال او از سيگار و اوّلين دستور او ترك سيگار است، پس شكّى در حرمت آن نيست.

٢- كسوة (لباس):

در مورد لباس مرحوم امام در تحرير الوسيله مى‌فرمايد:

و كذالك الحال فى الكسوة فيلاحظ فى قدرها و جنسها عادة أمثالها و بلد سكناها و الفصول التى تحتاج إليها شتاءً و صيفاً ضرورة شدّة اختلاف فى الكمّ و الكيف و الجنس بالنسبة إلى ذلك بل لو كانت من ذوات التجمّل وجب لها زيادةً على ثياب البدن، ثيابٌ على حسب أمثالها.

بنابراين در ميزان و جنس لباس بايد عادت اهل بلد را در نظر گرفت و فصول سال، شئون زن، سنّ و سال، زمان و مكان را نبايد فراموش كرد، چون با توجّه به اينها لباسها متفاوت است و نفقه هم حقيقت شرعيّه ندارد، پس بايد هزينه لباس را در حدّ متعارف بدهد.

عبارت مرحوم امام رحمه الله در اينجا مانند عبارت مرحوم صاحب جواهر است، ولى صاحب جواهر مطلبى اضافه مى‌كند و آن اين كه آنچه كه در روايت «شهاب بن عبدربّه» آمده كه چهار لباس بدهد يك امر تعبدّى نيست بلكه بيان مصداق است.