مثل روايت معروفى كه عايشه نقل مى‌كند كه هند زوجه ابوسفيان خدمت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله آمد و عرض كرد كه ابوسفيان انسان بخيلى است و نفقه كافى نمى‌دهد، آيا مى‌توانم از اموال او بردارم؟ پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود:

«خذى ما يكفيكِ ولولدكِ بالمعروف» در روايت أب و جد و ام و نوه نيامده است.

در بخش ديگرى از روايات فقط اب ذكر شده است مثل روايتى كه ابوهريره از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل مى‌كند. قسمت ديگرى از اين روايات مضمون همان رواياتى است كه از شيعه هم نقل شده و مى‌فرمايد:

أنت و مالك لأبيك. در اين روايات صحبت از حاجت اب نيست بلكه در مورد تصرّف اب است و تصرّف اب فقط در جايى نيست كه نيازمند باشد و ممكن است نيازمند هم نباشد.

اين روايات براى بحث ما كافى نيست و در واقع يك حكم اخلاقى است و ادب ايجاب مى‌كند كه اولاد چيزى نگويند و اين طور نيست كه بچّه‌ها ملك پدر باشند و اموالشان هم ملك پدر باشد.

اين روايات نوعاً ولد را مى‌گويد و كمتر ديگران را ذكر مى‌كند و از ضميمه روايات عامّه به خاصّه تواترى بدست نمى‌آيد.

ادلّه قائلين به تعدّى نفقه به نوه‌ها و اجداد:

بحث در اين بود كه نفقه اب و ام و ولد واضح و اجماعى است و جاى بحث ندارد و بحث در اولاد ولد و آباءِ آباء است.

كسانى كه قائل به تعدّى نفقه به نوه‌ها و اجداد شده‌اند به چند دليل تمسّك كرده‌اند:

١- اجماع:

اجماعى است كه وجوب انفاق به عالى و سافل (اجداد و نوه‌ها) تعدّى مى‌شود.

٢- عموميّت اب و ام و ولد در لغت:

اب و ام و ولد در لغت عام و ظهور در اعم دارد و شاهد آن موارد استعمالات كثيره است، كه نمونه هايى از استعمالات كثيره عبارتند از:

١- اطلاق «بنى آدم» در آيات قرآن به همه فرزندان آدم (شش مورد در قرآن آمده است كه چهار مورد در سوره اعراف و دو مورد در سوره‌هاى ديگر است).

٢- اطلاق «يابن آدم» كه در احاديث قدسى آمده و به همه فرزندان آدم اطلاق مى‌شود.

٣- تعبير «ابن رسول اللَّه» در مورد ائمّه هدى با اين كه هيچ كدام از ائمّه، فرزند بلافصل پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نيستند و يا در مورد حضرت معصومه عليها السلام، تعبير «بنت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و بنت اميرالمؤمنين عليه السلام» گفته مى‌شود.

٤- آيه‌ «ولا تقتلوا أولادكم خشية إملاق» [١] نوه‌ها و نتيجه‌ها را هم شامل است ولى ما بعيد مى‌دانيم كه استدلال به اين آيه صحيح باشد، چون محلّ ابتلا كشتن فرزندان بود و در مورد نوه‌ها نبود و آيه در مورد نوه‌ها ساكت است، پس مورد كلام فرزندان بلافصل بوده نه نوه‌ها.

كشتن فرزندان در زمان جاهليّت سه انگيزه داشت:

الف) ترس فقر

ب) غيرت‌

ج) قربانى براى بتها «قد خسرالذين قتلوا أولادهم سفهاً ...» [٢]

٥- در آيه مباهله‌ «ابناءنا» [٣] آمده كه همه قبول دارند منظور از آن، امام حسن و امام حسين عليهما السلام است؛ در حالى كه امام حسن و امام حسين عليهما السلام نوه حضرت رسول صلى الله عليه و آله هستند.

٦- آيه‌اى كه در مورد زنان حرام صحبت كرده و مى‌فرمايد:

حرّمت عليكم امّهاتكم‌ [٤] كه شامل جدّه هم مى‌شود «و بناتكم» كه شامل نوه‌ها هم مى‌شود و «بنات الأخ و بنات الأخت» كه شامل دختران فرزند برادر و خواهر هم مى‌شود، پس نوه را شامل است.

٧- آيه‌ «أم كنتم شهداء إذ حضر يعقوب الموت إذ قال لبنيه ما تعبدون من بعدى قالوا نعبد إلهك و إله آباءك ابراهيم و اسماعيل و إسحاق إلهاً واحداً» [٥]

اسحاق فرزند ابراهيم و يعقوب فرزند اسحاق است و جد به عنوان اب در اين آيه استعمال شده است.

٨- روايتى كه در عيون اخبار الرضا [٦] آمده است. داستان مفصّلى بين حضرت موسى بن جعفر عليه السلام و هارون واقع شد كه صاحب جواهر [٧] در بحث خمس آورده است. هارون به امام عرض كرد: شما چرا خود را ابن رسول اللَّه خطاب مى‌كنى و

[١]. سوره إسراء، آيه ٣١.

[٢]. سوره انعام، آيه ١٤٠.

[٣]. سوره آل عمران، آيه ٦١.

[٤]. سوره نساء، آيه ٢٣.

[٥]. سوره بقره، آيه ١٣٣.

[٦]. ج ١، ص ٨١.

[٧]. ج ١٦، ص ٩٦.