فضابطه القيام بما تحتاج المرأة إليه من‌ (آيا «مِن» بيانيه است؟) طعام‌ (نان) و إدام‌ (هر چيزى كه همراه نان مى‌خورند) و كسوة و إسكان و إخدام و آلة إدهان‌ (چرب كردن و كرم ماليدن، چون در حجاز هوا خشك است بايد غالباً بدنها را چرب كنند و اين يكى از پذيرايها است) تبعاً لعادة أمثالها من اهل البلد [١].

اين شش مورد آيا مصداق است يا تمام محدوده؟ و آيا ميوه و دارو و درمان را هم شامل است؟

مرحوم صاحب جواهر هشت مورد شمرده است: طعام، ادام، كسوة، فراش و آلة الطبخ و الشرب و آلة التنظيف و السكنى و نفقة الخادم.

٣١ ادامه مسأله ٨ ١٢/ ٠٩/ ٨٤

ادلّه:

در اين مسأله ابتدا سراغ ادلّه حكم (وجوب انفاق) مى‌رويم، چون بايد موضوعات را از درون ادلّه بدست آوريم. از عنوان دليل، موضوع را استخراج كرده و ببينيم كه مطلق است يا مقيّد و به همين جهت سراغ آيات و رواياتى مى‌رويم كه اشاره به مسأله نفقه دارد و تعابير در آنها مختلف است.

١- آيات:

چند آيه است كه به نظر ما بعضى دلالت دارد و بعضى دلالت ندارد.

الف) آيه‌ «و عاشروهنّ بالمعروف» [٢].

قرآن مى‌فرمايد مطابق عرف، عادت و آنچه نيك است (چون نيكها معروف و شناخته شده هستند) با زنها رفتار كنيد.

اين آيه دلالتى بر بحث ما (نفقه) ندارد، چون وقتى گفته مى‌شود: عاشر اخاك بالمعروف، معنايش اين نيست كه نفقه‌اش را هم بده، پس معاشرت بالمعروف ارتباطى به نفقه ندارد.

إن قلت:

موارد با هم متفاوت است و در مورد زوجه، سيره عقلا بر اين است كه نفقه بدهند.

قلنا:

اين استدلال به آيه نيست بلكه استدلال به سيره است.

بنابراين آيه قابل استدلال نيست.

ب) آيه‌ «و صاحبهما فى الدنيا معروفاً» [٣].

مرحوم صاحب رياض به اين آيه تمسّك كرده است. آيه در مورد پدر و مادر است و مصاحبت به معروف با پدر و مادر به اين است كه اگر پدر و مادر نيازمند باشند، نفقه آنها را بدهد؛ حال وقتى نفقه پدر و مادر در چنين شرايطى لازم شد، نفقه زوجه به طريق اولى لازم است، چون نفقه در زوجه اهمّ از نفقه پدرو مادر است به طورى كه حتّى اگر امر دائر شود بين نفقه زوجه و پدر و مادر گفته شده، كه زوجه اولى است.

اگر پدر و مادر نياز به نفقه نداشته باشند، آيا معناى آيه باز نفقه است؟

[١]. جواهر، ج ٣١، ص ٣٣٠ تا ٣٣٦.

[٢]. سوره نساء، آيه ١٩.

[٣]. سوره لقمان، آيه ١٥.