آنچه در كتب فقهى آمده است كه فى صبيحة كل يوم واجب است نفقه يوم و ليله را در اختيار زوجه قرار دهد، ظاهراً مناسب ايّام ما نيست و كمتر اتّفاق مى‌افتد كه زوج خرج هر روز را صبح همان روز بدهد بلكه معمول اين است كه هر كس به حسب حال خودش مقدارى از لوازم زندگى مثل گوشت و برنج و ... را در منزل دارد و اين كه هر روز صبح خرج آن روز را بدهند در ايّام و بلاد ما معمول نيست، البتّه ممكن است موارد خاصّه‌اى باشد كه هزينه هر روز را صبح بدهد ولى نادر است، بنابراين لازم نيست كه امروزه در كتابهاى ما مطرح شود.

الأمر الثالث:

اگر زوج قصد سفر چند روزه دارد بايد نفقه تمام ايّام غيبتش را پرداخت كند، مگر اين كه وكيلى داشته باشد كه روز به روز هزينه را به زوجه پرداخت كند.

آيا زوجه در اين مورد مالك نفقه همه ايّام مى‌شود يا فقط يوم و ليله را؟ ظاهر اين است كه مالك نفقه تمام ايّام مى‌شود ولى مشروط به اين است كه اگر در بين اين ايّام زوج از سفر آمد، تمكين داشته باشد و اگر نيامد هم كه تمكين منتفى است و امّا اگر زوج يا زوجه در اين ايّام از دنيا برود و يا نشوزى حاصل شود، محلّ بحث است كه در مسأله يازدهم خواهد آمد.

الأمر الرابع:

فقهاى ما تصريح كرده‌اند كه آنچه راجع به ملكيّت گفته شده در مورد چيزهايى است كه عين آن مصرف شده و باقى نمى‌ماند (مثل طعام و ادام و وسايل تنظيف) و امّا چيزهايى مثل مسكن كه عين آن باقى است، تمليك نمى‌شود حتّى در لباس هم بعضى تمليك نگفته‌اند، با اين حساب اگر زوجه به اذن زوج به خانه پدرش برود، در اين صورت مالك نفقه هست و بايد زوج نفقه‌اش را بدهد، مثل هزينه طعام و تنظيف و پوشاك و مسكن و ... البتّه در جزئيّات نفقه يك روز عرفاً مسامحه مى‌شود، امّا اگر چند سال زوج نفقات را نداده است فقط غذا را حساب نمى‌كند بلكه تمام هزينه يك زندگى كامل را مناسب شأن حساب مى‌كند، و حتّى اجاره خانه را هم حساب مى‌كنند، بنابراين ما يصرف عينه را مالك مى‌شود ولى جزئيّات را عرف به حساب نمى‌آورد.

الأمر الخامس:

روايت شهاب مى‌فرمود: إن شاء وهبه و إن شاء تصدّق به‌ [١] يعنى مالك است و هر كارى خواست مى‌تواند انجام دهد، آيا به اطلاق اين روايت عمل مى‌كنيم، يعنى به عنوان مثال زوجه مى‌تواند هر روز روزه بگيرد و نفقه‌اش را هبه كند؟ آيا اين تمليك مطلق است يا مشروط؟ ظاهر كلمات اين است كه تميلك مطلق است ولى در واقع مشروط است چون نفقه داده كه زوجه به خودش برسد و اين كه روايت مى‌گويد إن شاء وهبه در حدّ معقول درست است، پس نفقه‌اى كه به او تمليك شده مطلق نيست و بايد براى خودش خرج كند تا بتواند زندگى كند، ولو ظاهر كلمات فقها مطلق است.

٤٤ م ١١ (عدم صرف النفقة) و م ١٢ (كيفيّة إنفاق ...) ٠٣/ ١٠/ ٨٤

مسألة ١١:

لو دفعت إليها نفقة أيّامٍ كأسبوع أو شهر مثلًا و انقضت المدّة و لم تصرفها على نفسها- إمّا بأن أنفقت من غيرها أو أنفق إليها شخص- كانت ملكاً لها، و ليس للزوج استردادها، و كذا لو استفضلت منها شيئاً بالتقتير على نفسها كانت الزيادة ملكاً لها، فليس له استردادها، نعم لو خرجت عن الاستحقاق قبل انقضاء المدّة بموت أحدهما أو نشوزها أو طلاقها بائناً يوزع المدفوع على الأيّام الماضية و الآتية و يستردّ منها بالنسبة إلى ما بقى من المدّة. بل الظاهر ذلك أيضاً فيما إذا دفع لها نفقة يوم و عرض أحد تلك العوارض فى أثنائه فيستردّ الباقى من نفقة اليوم.

عنوان مسأله:

اگر زوج نفقه چندين روز را يك جا به زوجه بدهد (به خاطر مسافرت يا به خاطر اين كه در ابتداى ماه حقوق مى‌گيرد) چند حالت دارد:

١- نفقه دست نخورده باقى مانده به خاطر اين كه زوجه از حقوق خودش خرج كرده يا به اذن زوج به خانه پدرش رفته است؛ در اينجا حكم شرعى بر اساس مبانى سابق اين است كه زوجه مالك است و زوج حقّ استرداد نفقه را ندارد.

٢- زوجه در خرج كردن بر خودش سخت‌گيرى كرده و بر اثر صرفه جويى مقدارى از نفقه باقى مى‌ماند؛ در اين صورت نيز باقى مانده نفقه ملك زوجه است، چون نفقه زائد بر حقّش به او

[١]. ح ١، باب ٢ از ابواب نفقات.