به اين آيه استدلال كرده و مى‌گويند اگر نفقه بر مادر واجب بود، مجّاناً شير مى‌داد، بنابراين وقتى كه اجرت رضاع بر دوش پدر است ساير نفقات هم بر دوش پدر است و مادر هيچ مسئوليّتى ندارد.

ممكن است كسى به اين دليل ايراد كرده و بگويد در جايى كه پدر زنده و متمكّن است اب اولويّت دارد ولى اگر اب نبود و ام متمكّن بود و بچّه احتياج داشت (چه در اعفاف و چه در ساير نفقات) آيه دلالت ندارد كه در چنين جايى بر مادر واجب نيست، پس به طبيعت حال در چنين جايى بر مادر واجب است.

بنابراين دلالت آيه بر نفى وجوب نفقه از مادر مطلقاً كامل نيست.

عمده دليل براى برداشتن بار از دوش مادر تمسّك به اصالة البرائة است، چون مخاطب ادلّه وجوب انفاق پدران هستند و مادران مخاطب نيستند و دليلى هم نداريم كه عام باشد و پدر و مادر را شامل شود، پس ادلّه وجوب انفاق كوتاه است و شامل مادر نمى‌شود، و اگر بخواهيم قائل به عدم وجوب نفقه بر مادر شويم به واسطه آيه نيست بلكه به واسطه تمسّك به اصالة البرائة و عدم شمول ادلّه وجوب انفاق است.

٨٦ مسأله ١٠ (فى نفقة زوجةالولد و زوجة ...) ٢١/ ٠١/ ٨٥

مسألة ١٠:

يجب على الولد نفقة والده دون أولاده‌ (اولاد پدر يعنى برادران و خواهران) لأنّهم إخوته و دون زوجته‌ (زوجه پدر يعنى نامادرى) و يجب على الوالد نفقة ولده و أولاده‌ (بنابر مبنايى كه مشهور قائل بودند نوه‌ها و نتيجه‌ها را واجب النفقه مى‌دانستند) دون زوجته‌ (زوجه ولد واجب النفقه نيست).

ما معتقديم كه اگر اين مسأله اين گونه عنوان نمى‌شد بهتر بود، چون آنچه كه در اين جا مطرح است نفقه زوجه است و إلّا عدم وجوب نفقه اخوه و وجوب نفقه اولاد در مسأله اوّل بحث شد كه ما قائل به وجوب شديم و آنچه كه در اينجا مطرح است نفقه زوجه اولاد و زوجه اولاد اولاد است، پس بهتر بود مسأله اين گونه مطرح مى‌شد كه لو قلنا بوجوب الاعفاف نفقه اين زوجه بر عهده چه كسى است؟

ديگران هم مسأله را اين گونه كه ما گفتيم مطرح كرده‌اند.

مرحوم صاحب جواهر [١] كلام مرحوم محقّق را كه مى‌گويد:

و ينفق على أبيه‌ نقل كرده و مى‌فرمايد در بعضى از نسخ آمده است كه:

و على زوجة أبيه على تردّد و در ادامه مى‌فرمايد:

و لم أجده لأحد من أصحابنا (كه زوجه اب واجب النفقه ابن باشد).

اقوال:

در ميان عامّه أقوال مختلفى وجود دارد و شايد مشهور و معروف اين باشد كه نفقات اينها هم بر ولد و والد واجب است ولى در ميان عامّه سه قول است:

١- نفقه زوجه ولد بر والد و نفقه زوجه والد بر ولد واجب است.

٢- فقط نفقه زوجه اب بر ولد واجب است.

٣- فقط نفقه زوجه ابن بر والد واجب است.

وهبه الزحيلى مى‌گويد:

يلزم الابن أيضاً نفقة زوجة أبيه فى رأى الحنابلة و الشافعيّة و المالكيّة و فى رواية عند الحنفيّة فكل من لزمه اعفافه لزمته نفقة زوجته. [٢]

در جاى ديگر در مورد نفقه زوجه «ابن» بحث كرده و مى‌گويد:

المذهب عند الحنفيّة عدم وجوب النفقة على الأب لزوجة الابن ... و قال الحنابلة و الشافعيّة كما تقدّم كل من لزمه اعفافه لزمته نفقة زوجته‌ [٣].

شايد بيشترين عقيده در ميان عامّه اين باشد كه در هر دو طرف نفقه زوجه لازم است.

در ميان اصحاب ما صاحب جواهر مى‌فرمايد:

لم أجده لأحد من أصحابنا بل فى كشف اللثام حكايته للعامّة. [٤]

اصحاب ما وجوب نفقه زوجه اب بر ابن را قائل نشده‌اند، ولى از كلام مرحوم صاحب حدائق و صاحب مسالك استفاده مى‌شود كه خواسته‌اند ملازمه درست كنند كه هر جا وجوب اعفاف را قائل شديم، نفقه واجب است و اگر وجوب اعفاف را قائل نشديم، نفقه واجب نيست.

مرحوم شهيد ثانى مى‌فرمايد:

و نفقة الزوجة حينئذٍ تابعة للإعفاف فإن وجب‌ (اعفاف) وجبت‌

[١]. ج ٣١، ص ٣٧٨.

[٢]. فقه الاسلامى و ادلّته، ج ١٠، ص ٧٣٦١.

[٣]. همان مدرك، ص ٧٣٦٢

[٤]. ج ٣١، ص ٣٧٨.