ما نمى‌گوييم اين چهار معيار در تشخيص مدّعى و منكر هيچ جا با هم فرق ندارد ولى غالباً هر چهار معيار يكى است، بنابراين ظاهراً نزاع لفظى است و مراد فقها فرد غالب بوده است.

در مانحن فيه با اين معيارها به سادگى مى‌توان مدّعى و منكر را شناخت.

به حسب طبيعت حال لبن مجّانى نيست و ملك زوجه است، ولى زوج مى‌خواهد بگويد لبن مجّانى است، چون متبرّعه‌اى وجود دارد. در اينجا هم عرف، اب را مدّعى مى‌داند و هم به عقيده ما قول زوج، خلاف اصل است، چون ادّعاى اجرت از ناحيه مادر على الاصول است، چرا كه جنس مى‌دهد و بايد اجرت بگيرد و كسى كه مى‌گويد مجّانى و تبرّعى بوده، خلاف ظاهر و خلاف اصل است (اصل در اينجا به معنى ظهور است) علاوه بر اين اگر اب نزاع را رها كند نزاع تمام مى‌شود، چون اگر زوج اجرت دهد نزاع تمام است.

پس تمام معيارها در تشخيص منكر بر زوجه منطبق است و زوجه منكر وزوج مدّعى است، بنابراين حق با مرحوم امام است كه حق را به زوجه داده است.

أضف إلى ذلك؛

ما نحن فيه محلّ اقامه بيّنه است و مى‌توان متبرّعه را حاضر كرد، و هيچ عرفى نمى‌پذيرد كه احضار متبرّعه غير مقدور باشد.

نكته:

شكّى نيست كه در عرف ما زنان تبرّعاً چند كار را انجام مى‌دهند:

١- خدمت خانه‌ ٢- شيردادن‌ ٣- حضانت‌

ولى اين مسأله يك بحث حقوقى است كه زوجه مى‌تواند بگويد خدمات من مجّانى نيست و يا شير را مجّانى نمى‌دهم و يا در مقابل حضانت پول مى‌گيرم.

***

مسألة ١٤:

يستحبّ أن يكون رضاع الصّبى بلبن أمّه فإنّه أبرك‌ (با بركتتر از چيزهاى ديگر است) من غيره إلّاإذا اقتضت بعض الجهات أولويّة غيرها من حيث شرافتها و طيب لبنها و خباثة الأم.

عنوان مسأله:

جماعتى تصريح كرده‌اند كه لبن ام از همه شيرها اوفق به مزاج كودك است.

اقوال:

از كسانى كه به اين معنى تصريح كرده‌اند مرحوم محقّق در شرايع و كاشف اللثام و مرحوم صاحب مدارك در نهاية المرام و مرحوم صاحب حدائق است.

دليل: روايت‌

دليل آن سه روايت است:

* و عن محمّد بن يحيى، عن أحمد بن محمّد، و عن محمّد بن يحيى، عن طلحة بن زيد، عن أبى عبداللَّه عليه السلام قال: قال اميرالمؤمنين عليه السلام: ما من لبن رضع به الصبى أعظم بركة عليه من لبن أمّه. [١]

مرحوم صاحب جواهر در مورد «طلحة بن يزيد» مى‌گويد كه كسى به اين نام در رجال نداريم و «طلحة بن زيد» صحيح است.

اين شخص غالباً به عنوان مجهول الحال ياد شده، جز مرحوم شيخ طوسى كه در كتاب فهرست مى‌گويد: له كتاب معتمد، اگر به شهادت شيخ طوسى تكيه كنيم، روايت قابل قبول است. ولى همه او را عامّى المذهب (اهل سنّت) مى‌دانند امّا ظاهراً شيخ به كتاب او اعتماد كرده است و بقيّه رجال سند هم خوب است.

حديث ديگرى در مستدرك الوسائل است و مضمون آن، اين است كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود:

* ... ليس للصبى خيرٌ من لبن أمّه. [٢]

دو نكته در تتمه اين بحث باقى است.

نكته اوّل:

در عصر و زمان ما مسأله شير دادن بچّه روى خيالات و اوهام كم اهمّيت شده و همان گونه كه عدّه‌اى راضى به زايمان طبيعى نيستند، بچّه را هم شير نمى‌دهند، در حالى كه شير ندادن بچّه و وضع حمل غير طبيعى مشكلات زيادى براى مادر و فرزند به دنبال دارد.

نكته دوّم:

اين كه روايت مى‌گويد بهترين شير، شير مادر است، استدلال عقلى هم دارد، چرا كه بچّه جزء وجود مادر و لبن هم از مادر است و اين دو به هم مناسبتر است. بنابراين شير مادر مناسب‌ترين غذا براى فرزند است.

١٢٠ ادامه م ١٤ ٠٨/ ٠٣/ ٨٥

بقى هنا أمران:

الأمر الأوّل: لباء

(شير آغوز)

لباء يا آغوز شير غليظى است كه چند روز اوّل از پستان انسان يا حيوان خارج مى‌شود و در بعضى جاها به آن شير

[١]. ح ٢، باب ٦٨ از ابواب احكام اولاد.

[٢]. ج ١٥، ح ٥ باب ٧٨ و ح ١، باب ٤٨ از ابواب احكام اولاد.