در عذرهايى كه براى زوجه پيدا مى‌شود (عذر شرعى مثل ايّام عادت و عقلى مثل بيمارى) و در نتيجه زوجه تمكين نمى‌كند، آيا نفقه ساقط مى‌شود؟ ظاهر كلمات اصحاب اين است كه اين عذرها مانع نمى‌شود.

مرحوم امام تبعاً للجواهر مى‌فرمايند نفقه در صورتى كه عدم تمكين زوجه به خاطر عذر شرعى (مانند عادت ماهانه، احرام واجب و يا اعتكاف واجب) و يا به جهت عذر عقلى (مانند بيمارى كه منافات با تمكين دارد) باشد ساقط نمى‌شود.

ما به عذر عقلى اعذار عرفى را هم ملحق مى‌كنيم مثلًا گاهى شرايط طورى نيست كه بتواند تمكين كند مثل اين كه در منزل پدر زن، زوجه شرم شديد دارد به گونه‌اى كه در حدّ عسر و حرج است و مانع از تمكين مى‌شود كه در اين گونه موارد اگر تمكين نكند حقّ نفقه دارد.

ادلّه عدم سقوط نفقه:

به چهار دليل در صورت عذر نفقه ساقط نمى‌شود:

١- دليل مرحوم محقّق در شرايع:

با وجود اين عذرها ممكن است دخول امكان نداشته باشد ولى تمتّعات ديگر هست، (الاستمتاع بما دون الوطى‌) بنابراين نفقه نبايد قطع شود.

قلنا:

ا در جايى كه مرأه بگويد: من در همه جا جز در وطى تمكين مى‌كنم، اين را براى نفقه كافى نمى‌دانيد و مى‌گوييد تمكين كامل لازم است، پس در ما نحن فيه هم تمتّعات ديگر كافى نخواهد بود.

٢- دليلى كه مرحوم صاحب جواهر نقل كرده و به آن اشكال مى‌كند:

اگر در اين ايّام نفقه قطع شود، ضررى عظيم بر زن است و لاضرر جلوى آن را مى‌گيرد، بنابراين بايد نفقه بدهد، حتّى بايد پول درمان را هم در حال بيمارى بدهد.

إن قلت:

آيا لاضرر فقط احكام ضررى را نفى مى‌كند يا اثبات حكم هم مى‌كند؟ بعضى معتقدند كه فقط احكام ضررى را بر مى‌دارد ولى ما در اينجا نياز به اثبات حكم داريم كه ضرر را برچيند.

قلنا:

در باب لاضرر در قواعد الفقهيه نوشته‌ايم كه لاضرر هم اثبات مى‌كند و هم نفى و من العجب، حديث اساسى لاضرر حديث «سمرة بن جندب» است كه در آن اثبات حكم شده، چون پيامبر صلى الله عليه و آله بر او اذن گرفتن را واجب كرد تا ضرر ازصاحب باغ برداشته شود، پس حديث سمرة اثبات حكم كرده است، در مانحن فيه هم اثبات حكم مى‌كند.

٣- سيره مستمّره متشرّعه:

تا به حال شنيده نشده است كه مرد متديّنى نفقه زوجه را به جهت بيمارى و ايّام عادت قطع كند و اگر كسى قطع كند، عرف آن را قبيح مى‌شمرد.

٤- از قبيل شرط مبنى عليه العقد:

اين دليل از بعضى جهات عمده است به اين بيان كه زوج وقتى ازدواج مى‌كند، همه اين شرايط را مى‌دانسته و با همه اين شرايط حاضر شده كه ازدواج كند و نفقه دهد و اينها در واقع از قبيل شرايط مبنىّ عليه العقد است.

جمع بندى:

از اين چهار دليل، دليل اوّل اشكال داشت و سه دليل ديگر خوب بود و ثابت مى‌كرد كه نفقه لازم است.

١٦ ادامه مسأله ٥ ١٨/ ٠٨/ ٨٤

٣- مسافرت زوجه:

سفر بر سه قسم است:

الف) سفر واجب:

بعضى از سفرها مثل سفر حج واجب شرعى است.

مرحوم امام در مورد حج تعبير واجب مضيّق دارد، در حالى كه حج واجب مضيّق نيست چون واجب مضيّق مانند روزه ماه‌