مجموعه رسائل در شرح احاديثي از کافي - سلیمانی آشتیانی، مهدی؛ درایتی، محمد حسین - الصفحة ٤٦٤ - رساله حاضر

اعمال اشاره شده است. طينت ظلمانى موجب غلبه نفس اماره در انسان مى‌گردد، كه اين نفس با دو قوه شهويه و غضبيه خويش، قلب انسان را تحت تصرف خود درمى‌آورد و آن را از حركت باز مى‌دارد؛ چه حركت قلب، موجب قلبِ حركت در عالم ماده و سير به جهان علوى است، حال وقتى كه قلب قدرت تغيير و انقلاب را در انسان نداشته باشد، انسان در مرتبه طبيعت حيوانى باقى مى‌ماند و تا پايان عمر در نادانى حقيقى، به سر مى‌برد؛ و اين نادانى منشأ تمام رذايل و عدم وصول به تمامى كمالات در او مى‌شود.

و امّا لمّيت و چرايى تعلّق پاره‌اى از انسان‌ها به طينت رحمانى و يا شيطانى از اسرار قدر است؛ چه به تعبير اهل عرفان، حصول استعدادات از مرتبه فيض اقدس است كه در مرتبه اعيان ثابته متجلّى مى‌گردد، و ظهور نفس رحمانى بر طبق اين اعيان، موجب ظهور هياكل امكانى مى‌شود و مآلًا چرايى ظهور اين هياكل در گرو فهم چگونگى فيض اقدس و وصول به مرتبه آن است. حال بر طبق نظر اهل عرفان چون منشأ حقيقت احمديه علويه از همين مقام است، پس فقط بالغان به مرتبه اين حقيقت قادر به دريافت چرايى ظهور اعيان هستند؛ چه خود اعيان نيز شأنى از شؤونات اسم اعظم الهى‌اند و مظهر تامِّ اين اسمِ اعظم، حقيقت احمديه است؛ و اين حقيقت در مرتبه ذات حاكم بر اين اعيان و در ظهور محكوم به حكم آن است، پس تصرفى از ناحيه جلوه تامّ اين حقيقت در تغيير اين ظهور اعمال نگرديده، و ثمره اين اعيان- چه در مرتبه خيرى و چه در مرتبه شيطانى- باقى خواهد ماند.

تصحيح رساله حاضر بر اساس تنها نسخه دستياب شده آن- محفوظ در «كتاب‌خانه دائرة المعارف بزرگ اسلامى» مجموعه شماره ٥٣٤ مورخ اوايل سده سيزدهم- انجام يافته،[١] و به رسم پژوهشِ اين گونه تراث، سعى بر آن بوده كه ويراستى استوار از نصّ مؤلف با اشاره به مستندات آن ارائه گردد.

[١]. فهرست دائرة المعارف، ج ١، ص ٣٢٣.