فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٦٠١ - دانشگاه بغداد

اين گزارش و گزارش هاى ديگر حاكى از فعاليت گسترده علمى مدارس قم و رى است.

دانشگاه بغداد

روزگارى كه آل بويه بر بغداد و حومه آن حكومت مى كردند، دانشگاه چهارمى براى شيعه در بغداد به وجود آمد كه در درون خود، شخصيتهاى عظيمى را پرورش داد و در حقيقت شيعه در چنين زمانى نفس راحتى كشيد. اينك به اسامى برخى از اين شخصيتها اشاره مى كنيم:

١. شيخ مفيد(٣٣٦ـ ٤١٣)، بزرگ شخصيت شيعى در عصر خودش بود و موافق و مخالف به علم و دانش و هوشمندى و نبوغ او و در عين حال زهد و پارسايى او اعتراف كرده اند. او بزرگترين استاد علم كلام در عصر خويش بود كه با تمام سران مكاتب كلامى به مناظره مى پرداخت و مسجد او به نام «مسجد براثا»، مركز تدريس و تعليم و تربيت بود. و لذا او توانست قريب به دويست اثر از خود به يادگار بگذارد.

٢. شيخ مرتضى علم الهدى(٣٥٥ـ٤٣٦)، دومين شخصيت شيعى در قرن پنجم بود. ثعالبى در حق او مى گويد: رياست علم و ادب و دانش و كرم و بزرگوارى و بزرگ زادگى به او منتهى گشته است. ابن خلكان مى گويد: او در كلام و ادب و شعر، امام و پيشوا بود. شاگرد او نجاشى درباره اش مى گويد: او علوم اسلامى را آن چنان در سينه خود جاى داد كه هيچ كس در زمان او به پاى او نمى رسيد. علم و دانش را از استاد متكلمان، شيخ مفيد آموخت و از آثار مهم او، كتاب «انتصار»، «تنزيه الأنبياء»، «جمل العلم والعمل» است.