در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٥٠ - نكات آيات

١١. مفاد آيه (فَسِيْحُوا فِى الأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُر) اين است كه، مشركان بايد در ظرف چهار ماه وضع خود را در برابر حكومت اسلامى روشن سازند. اين چهار ماه از دهم ذى حجة الحرام شروع مى شود و دهم ربيع الثانى پايان مى پذيرد و اميرمؤمنان اين آيات را در روز «منى» خواند و چون چهار ماه جنبه ارفاقى داشت، طبعاً آغاز آن از زمانى خواهد بود كه قطع نامه به گوش آنان رسيده باشد بنابراين، سخت گيرى بر مشركان از دهم ربيع الثانى آغاز مى شود; در حالى كه در آيه پنجم، آغاز سخت گيرى را سپرى شدن ماه هاى حرام مى داند:

(فَإِذَا انْسَلَخَ الأَشْهُرُ الْحُُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ).

«هر موقع ماه هاى حرام سپرى گرديد مشركان را بكشيد».

همگى مى دانيم كه ماه هاى حرام عبارتند از: رجب، ذى قعدة الحرام، ذى حجة الحرام، محرم الحرام. مطابق ظاهر اين آيه ، بايد پس از سپرى گرديدن محرم سخت گيرى آغاز گردد و در اين صورت بايد در مفاد اين دو آيه، دقت بيشترى كرد. رفع اختلاف به يكى از سه وجه زير امكان پذير است:

الف) از آن جا كه بخشى از ماه هاى چهارگانه را ماه هاى حرام تشكيل مى داد از اين جهت همه آنها ماه حرام خوانده شده است هر چند بخشى از آنها(صفر و ربيع) از ماه هاى حرام نيستند. بنابراين مقصود از ماه هاى حرام، ماه هاى ذى حجه و محرم و صفر و ربيع خواهد بود و اگر به همه اين ماه ها، ماه حرام گفته شده به جهت تغليب است.

ب) مقصود از «أشْهُر حُرُم» در آيه پنجم، ماه هاى حرام اصطلاحى نباشد، بلكه مقصود همين چهار ماهى باشد كه از دهم ذى حجه شروع شده و دهم ربيع الثانى پايان مى پذيرد و علت اين كه به آنها ماه حرام گفته شده است اين است كه، در اين چهار ماه جنگ از جانب خدا به عنوان ارفاق، حرام شده است.