در سرزمين تبوک(تفسير سوره توبه) - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٧٩ - دو نكته قابل توجه در اين آيه

بوده اند، ولى به طور يقين اين نقش بى اساس است; زيرا سوره برائت در سال نهم هجرت، نازل گرديده و رؤساى قريش در سال هشتم هجرى پس از فتح مكه همگى اسلام اختيار كرده و در رديف مسلمانان درآمده بودند و شأن نزول آيات، مشركان بودند، نه مسلمانان.

دو نكته قابل توجه در اين آيه

١. در اين آيه قرآن دستور مى دهد كه مسلمانان با گروهى كه دين آنان را به مسخره مى گيرند، مبارزه كنند چنان چه مى فرمايد:(وَطَعَنُوا فِى دِينِكُم);«بر آيين شما طعنه بزنند» و نكته آن روشن است; زيرا آيين يك فرد مسلمان، از جان و مال او گرامى تر است.

٢. در آيه مورد بحث، مسلمانان را به مبارزه با سران كفر و الحاد دعوت مى نمايد و مى فرمايد: (فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْر); «با سران كفر مبارزه كنيد». نكته آن اين است كه آنان مايه آلودگى همه افرادند. آنانند كه اگر صالح شوند جامعه اصلاح مى گردد و در غير اين صورت آلودگى همه را فرا مى گيرد. پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله وسلم) مى فرمايد:

«صنفان من أُمّتي إذا صلحا صلحت الأُمّة وإذا فسدا فسدت الأُمّة: الأُمراء والقرّاء;[١]

دو گروه از امّت من اگر اصلاح شود، همگى اصلاح مى شوند، و اگر آلوده گردند، همه آلوده مى شوند. اين دو گروه عبارتند از: فرمانروايان و دانشمندان».